Categories
Analiza

Heroi tragjik dhe konflikti në katër tragjeditë e Shekspirit

Që nga fillimi kritika për Shekspirin ka qenë në raport sinonimi me kritikën e heronjve të tij, të cilët domosdoshmërish paraqitën brenda kontekstit historik, social, politik dhe të imagjinuar. Heronj të njohur që vijnë në situata të veçanta. Shekspiri njohu mirë audiencën të cilës i drejtohej me karakteret e tij të çmuar. Ai solli situata aktuale të asaj kohe, duke i sprovuar vlerat sociale në të gjitha kontekstet, që në përgjithësi në teatrin Elizabetian ishin të mirëpritura për audiencën e kohës. Personazhet kryesor i pajiste me epitete të heronjve të mëdhenj të cilët tundoheshin nga fati, fatkeqësia, vendimmarrja e gabuar, si dhe paaftësia për të shmangur veprimet e tyre të cilat gjithashtu ishin të ndërlidhura me kontekstin social. Situata të atilla ku personazhet paraqitën të motivuar, të udhëhequr nga ndjenjat dhe që veprojnë në afekt, e cila i bënë ata të duken herë si heronj të pa zëvendësuar, herë injorant që nuk arrijnë të kapin situatën në duart e tyre, siç e kemi Hamletin, hezitimin e tij dhe dilemën e pashpresë ndaj obligimit të madh dhe të tej çmuar në shoqërinë në të cilën ai i takon, si imazh i përvetësishëm dhe i nevojshëm. Kjo e bënë edhe më të ndjeshëm komunikimin me audiencën që siç duket për ta, paraqitjet e tilla skenike flasin vet, një imazh të paqëndrueshëm, një situatë e brishtë, plotë aktivizëm, eufori dhe ndjenja.

Ku ngjyrimi artistik dhe ai përshkrues i japin edhe më shumë kohezion veprimit të tejskajshëm në aktivitetin letrar të tij, i cili aktivitet bëhet edhe më i qartësuar në skenë kur Shekspiri vjen në teatrin Elizabethian me heronjtë tragjik.

Heronjtë tragjik në tragjeditë e Shekspirit janë heronjtë që kanë famë dhe pozitë të mirë sociale. Nuk janë thjeshtë heronj të rastit, që papritmas  ballafaqohen me fatin e tyre. Ata janë heronj të përzgjedhur nga Shekspiri për ti sfiduar me konflikte të ndryshme siç janë: ambicia për pushtet, urrejtja, tradhtia, xhelozia dhe vet fati i tyre. Hamleti si princ i Danimarkës sfidohet nga dilema e madhe Hamletiane, e cila e ven në sprovë veprimin e tij pa të cilin e tërë skena do të ishte e papërfunduar. Karakteri i Hamletit, jo vetëm që është një figurë e tejskajshme, gjithë përfshirëse, plot ngjyrime artistike, por ai me gjenialitetin që shprehë, fuqinë poetike, rrëfimin modular të ngjarjeve dhe elokuencën, e përmbushin aspektin kontekstual të përshkrimit që Shekspiri ka aloduar në katër tragjeditë e tij të famshme “Hamletin”, “Makbetin” “Othellon” dhe “Mbretin Lir”.

Avantazhi kryesor në këto katër tragjedi është doza e rritur e subjektivitetit që përdorët tek personazhet apo heronjtë për te tejkaluar sfidat individuale dhe ato rituale në kryerjen e veprimeve që dalin të përcaktuara nga konteksti social dhe rendi shoqëror. Kemi Hamletin, i cili tejkalon të gjitha sfidat për te ardhur deri tek momenti i çmuar, hakmarrja. Zonja Makbeth harron çdo gjë që është e shenjtë për të në fillim, për të çimentuar ndjenjat e saja ambicioze. Othello nga injoranca e tij zhytet në thellësi të veprimeve duke mos i kontrolluar ato. Ndërsa Mbreti Lir, pëson nga vendimet e tij të marr si rezultat i mos barazisë atërore gjatë sundimit të tij.

Rrjedha e konflikteve në tragjeditë e Shekspirit është shkak pasojë. Gjithçka fillon nga një ide, mendim që ndodhët i ngulitur thellë në mendjen e heronjve të tij. Më pastaj ajo shfaqet aty-për-aty dhe si rrjedhojë krijohet një ngjarje, e cila kërkon gjithë vëmendjen e karaktereve tjerë duke u instaluar si pasion tek shumica. Dhe për të zgjidhur këtë ngjarje, Shekspiri modifikon qëllimin e tij me pasionet e çastit dhe krijon konfliktin që çon në tragjedi duke e bërë qe audienca të mbahet gjithë kohën aktive.

Ka dy lloj konfliktesh tek personazhet e Shekspirit, konfliktet e brendshme dhe të jashtme, që fillojnë gjatë rrjedhës së ngjarjes dhe më pastaj aty për aty konkretizohen, bëhen të paqarta dhe të pa evokueshme deri në një përfundim të papritur. Konflikti i brendshëm tek Hamleti paraqitet si rrjedhojë e ndjenjave të tij, perceptimit, si dhe natyrës se si ai i qaset problemeve. Hezitimi i tepërt për të besuar në fantazmën e babit të tij, paragjykimet, besëtytnitë, të gjitha këto e nxjerrin Hamletin të dal një personazh i heshtur, i panatyrshëm, dhe shumë neglizhent. Kjo dilemë hamletiane është studiuar me vite si nevojë e kapjes së pjesëve të përbashkëta dhe të natyrshme të rrjedhës së ngjarjes. Ndërsa konflikti i jashtëm paraqitet si rrjedhojë e konfliktit të brendshëm, në formë të ngjarjeve dhe sekuencave tjera që zhvillohen gjatë gjithë kohës.

Hamleti nuk është thjeshtë një karakter i aty për atyshëm, Shekspiri e sprovoi artin e tij me gjithë fuqinë letrare për ta bërë atë një nga karakteret më të ndërtuara dhe më të ngritura në gjithë letërsinë e botës. Botëkuptimi i tij, elokuenca, fuqia për të fantazuar, të gjitha këto janë një version i të menduarit Shekspirian, i llojit të veçantë. Pra, të menduarit Shekspirian është një çështje që duhet të studiohet dhe të sprovohet mirë para se të fillohet performimi eventual i ndonjë vepre të këtij autorit. Për më tepër, pa të menduarit Shekspirian, i gjithë koncepti ynë bie, mbetet i pa zbërthyer mirë, që në shumicën e rasteve audiencën e nxjerr të hutuar, ngase ngjarja ka një kronologji në mes të konflikteve të brendshme dhe të jashtme. Ndërsa audienca nuk është gjithherë e gatshme të kap këtë përftim të natyrshëm të gjithë ngjarjes. Kështu që në shumicën e rasteve audienca rrallë here arrin të kuptoj saktësisht një mesazh të tillë.

Halil Bashota

Categories
Analiza

Protestat anti-qeveritare në Mal të Zi, Serbi dhe Shqipëri frymëzim për një ‘Pranvere Ballkanike’

“E gjitha filloi me një video të postuar në mediat sociale: një regjistrim sekret nga viti 2016 që duket se tregon një manjat të mirënjohur lokal dhe një zarf me para të gatshme për një bashkëpunëtor partiak të udhëheqësit të vjetër të Malit të Zi. Biznesmeni i shquar, një ish-mik i ngushtë dhe i besuar i presidentit malazes Milo Gjukanoviç, lëshoi videon në fund të vitit të kaluar në hakmarrje për akuzat e ngritura kundër tij për mashtrim dhe pastrim parash, të cilat e kanë nxitur atë të ikte në Londër për të shmangur ndjekjen penale”.

Kështu e nis “The Indepedent” lajmin lidhur me protestat që kanë pushtuar rajonin e Ballkanit, Shqipërinë, Malin e Zi dhe Serbinë.

Nën titullin “Protestat anti-qeveritare në Mal të Zi, Serbi dhe Shqipëri frymëzojnë shpresat për një “Pranvere Ballkanike”, gazeta britanike pasqyron edhe protestat në vendin tonë, teksa përmend edhe kërkesat e opozitës: dorëheqje të qeverisë dhe zgjedhje të parakohshme.

“Partitë opozitare shqiptare janë rikthyer në rrugë që prej mesit të shkurtit për të kërkuar dorëheqjen e qeverisë dhe zgjedhje të parakohshme. Atje, opozita e qendrës së dajthtë akuzon qeverinë e majtë të Partisë Socialiste dhe kryeministrin Edi Rama për korrupsion dhe lidhje me krimin e organizuar.

Mbështetësit e opozitës kanë tentuar në godinën e Parlamentit në Tiranë dhe policia ka përdorur gaz lotsjellës dhe makina me ujë për ti mbrapsur”, shkruan “The Indepedient.

Sa i përket ngjashmërisë me protestave në Shqipëri, Serbi dhe Mal të Zi, gazeta prestigjoze britanike shkruan:

“Karakterstika e përbashkët e protestave është se, njerëzit janë të lodhur nga regjimet e gjata dhe të korruptuara, mllef i akumuluar prej vitesh, dhe pse jo prej dekadash”.

Burimi: Independent

Categories
Analiza

Nga Ankaraja në Londër: Provokime dhe karshilliqe të Ramës, për BE-në!

Pas goditje së fortë që mori nga Këshilli i Europës, për çështjen e hapjes së negociatave, Edi Rama, i është rikthyer sërish provokimeve, dhe shantazhit me spont, ndaj Bashkimit Europian.

Kur pa që dështoi në propagandën e tij, “për përdorim të brendshëm”, që të shiste kushtet e panegociueshme të cilat ja përcaktojnë qartë, se nëse qeveria që drejton nuk shkëputet nga lidhjet me krimin e organizuar dhe mafien ekonomike, dyert e BE-së nuk do të hapen, ai ju rikthye avazit të “faktorëve të tretë”.

Kështu gjatë pjesëmarrjes në inaugurimin e mikut të tij special Erdogan si president, ai në mënyrë malinje, lejoi që në media të publikohen një foto e tij në krah të kryeministrit rus Dimitri Medvedev, të ngrefosur të dy në rreshtin e parë të të ftuarve. Gjithashtu u kujdes që të përhapen lajme, se mund të ketë pasur edhe një takim “kokë më kokë” me krahun e djathtë të Putin, se marrja me vete e ministrit Gjiknuri nuk ishte rastësi, etj, etj.

Të gjitha këto i bëri në kuadër të propagandës së tij, “për përdorim të jashtëm”, sepse në faqen e tij në Facebook dhe ERTV, nuk shpërndau as lajme dhe as foto të këtij evenimenti. Ashtu si ka bërë gjithmonë me këto lloj takimesh, veçanërisht ato me Erdogan, enkas i lë në mjegull për shqiptarët që e kanë votuar; i konsideron vetëm si një axhendë personale, kurse nga ana tjetër u dërgon mesazh liderëve të BE-së, se diçka e madhe mund të ndodh në Shqipëri dhe rajon, nëse ata nuk e shtrëngojnë fortë këtë lider të madh që e kërkon edhe turku, edhe rusi, edhe kinezi!

Përveç këtyre sinjale butaforeske, kryeministri ynë i cili tashmë e ka siguruar një vend nderi si personazh anektodik në kancelaritë dhe mediat kryesore të Europës, ju rikthye sërish “armës” së tij më të fortë; asaj të karagjozit tashmë, që dikur e shiste si “lideri ndryshe”.

Në vend që të shkonte në samitin e radhës për Ballkanin Perëndimor me premtimin, se do të zbatonte rekomandimet e Këshillit Europian dhe me projekte për vendin e tij, u rishfaq me atletet e tij Adidas!

Sërish e vuri Shqipërinë në qendër të mediave më të mëdha të kontinentit, si një vend që ka për kryeministër një karagjoz që nuk vetëpërmbahet, as në takime të tilla të nivelit të lartë. Me shfaqjen e tij në këtë mënyrë karnavaleske, kujton se u tregon liderëve të BE, se mesazhet dhe qëndresën e tyre, që ai të korrigjoj në mënyrë drastike qeverisjen e tij, e ka marrë me sportivitet dhe nuk ja ndjen për kushtet që i vënë.

Ky është struci që qeveris “vendin e shqiponjave”; kokën në baltën e krimit dhe korrupsionit, kurse këmbët me Adidas e pendët me ngjyra, përpjetë!

Categories
Aktualitet Analiza

Përse Greqia këmbënguli për dekada që ti varros ushtarët e saj në Shqipëri, ndryshe nga Italia?!

Agjencia franceze e lajmeve AFP I ka kushtuar një shkrim marrëveshjes mes Shqipërisë dhe Greqisë, për çështjen e ushtarëve grek të vrarë në territorin tonë gjatë luftës italo- greke në vitet 1940-1941. Sipas AFP, ministria e Jashtme e Greqisë e quan këtë, një moment historik.

“Fushata e vitit 1940-41 në Shqipëri, ku sulmi italian u zmbraps përkundrejt të gjitha shanseve, përkujtohet çdo vit në Greqi dhe është i pari sukses i Aleatëve ndaj fuqive të Boshtit”, shkruan agjencia.

Gjithashtu në këtë artikull theksohet se Greqia ka dekada që lufton për këtë marrëveshje, që më së fundi e arriti me qeverinë Rama.

“Greqia e ka kërkuar diçka të tillë prej dekadash. Detajet u miratuan në nëntor, edhe pse marrëveshja origjinale në parim është përmbyllur në vitin 2009”, thuhet në shkrim.

Por ajo që bie në sy në këtë artikull është analiza për prapavijën e kësaj këmbëngulje të grekëve, për ti varrosur të githë ushtarët e saj të rënë në luftë me Italinë në Shqipëri, ndryshe nga kjo e fundit që i transferoi eshtrat e ushtarëve, në vendin e saj

“Shqipëria dhe Italia kanë arritur një marrëveshje të ngjashme, për të riatdhesuar eshtrat e më shumë se 6 mijë ushtarëve italianë. Por Greqia, e cila ka një minoritet etnik në jug të Shqipërisë, dhe që në të kaluarën ka kërkuar të aneksojë rajonin, gjithmonë ka insistuar që të rënët e saj të mbeten në shtetin fqinj. Trajtimi i minoritetit grek në Shqipëri është burim i përsëritur tensionesh mes dy shteteve”, thuhet në këtë shkrim të AFP.

Categories
Analiza

Editorial / Rilindja e Eksodit

Anija Vlora, njësoj si një çerekshekulli më parë

Në agim të viteve ‘90, një anije me emrin e qytetit të flamurit, Vlora, me 30 mijë njerëz të bërë shuk mbi njëri-tjetrin, në bark të saj, mbeti metafora më e fortë e dëshpërimit të madh të shqiptarëve që braktisën vendin.

Ishin kohë të rënda, me shumë varfëri… pesimizëm. Në kalendat e historisë,ky udhëtim, gati biblik drejt Perëndimit, u arkivua si Eksodi i madh. Por që atëherë e deri tani, ka ndryshuar mënyra, po jo Akti. Dhe Anija Vlora, është kthyer si fantazmë për të na treguar diçka….

Megjithëse kanë kaluar më shumë se dy dekada, shqiptarët,të shumtë në numër kërkojnë sërish të emigrojnë. Sipas të dhënave zyrtare,vetëm në vitin 2015, në vendet e BE-së kërkuan azil rreth 70 mijë vetë dhe deri në fund të 2016-s janë larguar 350 mijë shqiptarë. Mijëra të tjerë kanë ikur legalisht, të tjerë përmes lotarive dhe disa të tjerë nëpërmjet “gomoneve”të propagandës qeveritare me oferta pune jashtë vendit.

Sot është fakt se1/3 e shqiptarëve jetojnë jashtë vendit dhe 80% e emigrantëve,sipas INSTAT, ishin me arsim të lartë dhe të mesëm. Gati të gjithë u larguan për të plotësuar nevojat bazë. Por, nëse dikur emigrimi ishte shpëtimi më i madh i ekonomisë për shkak të të ardhurave që vinin nga remitancat, sot largimi është dëmi më i madh, pasi shumica e tyre janë kapitali human më i kualifikuar, për të cilin janë investuar para, por që nuk mund t’i kthehen mbrapsht ekonomisë si vlerë e shtuar për t’u rritur.

Për të kuptuar peshën e faktit, ju sjellim ndër mend kalkulimet e FMN-së, e cila arriti në përfundimin se gjatë viteve 1995-2012, largimi i shqiptarëve ka sjellë efekt negativ 18 për qind në PPB dhe se efekt 16 për qind vjen nga largimi i forcës së kualifikuar. Dhe vetëm për këtë fakt, rritja ekonomike nuk duhet të ishte rreth 3 për qind, por 9 për qind(i referohemi së njëjtës periudhë). Ndërkohë, rritja e të larguarve dhe shtesa negative e popullsisë në moshë për të punuar, po ngre përpara vendit sfidën më të madhe: A jemi në rrezik? A po punojmë për të rritur mirëqenien apo do të biem në skllavëri ekonomike të vetvetes?

Në brendësi të këtij numri, revista “Monitor” i jep më në hollësi pasojat në ekonomitë këtij eksodi të rilindur, përmes tregimit nga vetë sipërmarrësit. Qeveria mundohet të shpjegojë të kundërtën. Në disa raste e injoron emigracionin dhe në raste të tjera, tregohet cinike kur kërkon të na bindë përmes të huajve se sa mirë jetohet në Shqipëri e në disa raste të tjera kthehet në agjenci emigracioni, ku i fton shqiptarët e kualifikuar, që të punojnë jashtë.

Ky injorim politik ndaj asaj që po ndodh me emigracionin nuk po i ndihmon vendimmarrësit të orientohen drejt,por në disa raste i bënë ata qesharakë, kur ofrojnë zgjidhje siç ishte lajmi i fundit se të papunët do të detyrohen me ligj të bëjnë kurse kualifikimi për t’u punësuar, a thua se shqiptarët ikin nga vendi se nuk kanë arsimin dhe jo vendin e punës?!!
Por përse ikën shqiptarët e Anijes Vlora?

Rreth 80 për qind e gjithë shqiptarëve që emigruan dikur kishin arsye papunësinë dhe të ardhurat e ulëta. Për të kuptuar se pse të tjerë vazhdojnë të ikin iu referohemi të dhënave zyrtare të INSTAT,i cili ka bërë një studim interesant pak kohë më parë, kur pyet emigrantët e kthyer në atdhe.

Po 80 për qind e të kthyerve thonë se në Shqipëri ka papunësi dhe shërbimet publike, veçanërisht arsimi dhe shëndetësia, janë të këqija. Gati 80 për qind e tyre nuk ka investuar asnjë lekë, pasi i përdorin vetëm për konsum vetjak bazë. Në sytë e tyre, Shqipëria e vërtetë mbetet njësoj si njëzet vjet më parë. Ndaj do të ketë për ca kohë një Anije si “Vlora” që simbolikisht pret në port, si dëshmi e një misioni që nuk është përmbushur. /Monitor.al