Categories
Histori

Zbulohet një sarkofag mbi 2500-vjeçar

Sarkofagu i një prifti egjiptian që daton prej më shumë se 2500 vite u zbulua drejtpërdrejtë të dielën në mbrëmje gjatë një emisioni në kanalin amerikan “Discovery”.

Ishte nëpërmjet dritës artificiale që arkeologu egjiptian, Zahi Hawass dhe njerëzit e tij hapën, të rrethuar nga kamerat, tre sarkofagë, njëri prej të cilëve ndodhej në sipërfaqe të varrit ndërsa tjetri në fund të një galerisë.

Por, ata u vonuan më shumë me të tretin, shumë më i madh dhe i sofistikuar, që mbante kufomën e priftit të madh të perëndisë Thot, që ishte shumë aktual gjatë dinastisë së 26-të (viti 664-525 para Krishtit).

“Ky njeri ishte si një mbret”, thekson Zahi Hawass, pasi pa cilësin e balsamimit dhe të fashove që ishin të paprekura, ndryshe nga dy mumjet e para.

Thoti shpesh herë paraqitej nën formën e një zogu ibis dhe simbolizonte kryesisht urtësinë dhe magjinë.

Categories
Histori Kuriozitete

Ja pse qytetërimet e përparuara të lashta, mund të kenë ekzistuar vërtet

Shumë studiues, besojnë që ne nuk jemi qytetërimi i parë i përparuar që ka ekzistuar në Tokë. Ata pretendojnë se në prehistori, historinë e paregjistruar, mund të kenë ekzistuar, lulëzuar, rënë dhe humbur një ose më shumë civilizime të përparuara. Ndërsa ky është një koncept i çuditshëm për shumicën e njerëzve, nuk është dhe aq i çmendur sa duket në pamje të parë.

Sidomos nëse kemi parasysh se ajo që mund të ndodhë me ne, mund të shpaloset pa ndonjë paralajmërim. Shanset janë, që nëse jeta fillon përsëri, askush nuk do të mbante mend që ne kishim ekzistuar ndonjëherë. Nëse është kështu, atëherë, kush mund ta thotë se siguri se nuk kanë ekzistuar qytetërimet e përparuara mijëra vjet para historisë sonë të regjistruar?

Stacionet energjitike do të mbyllen shpejt

Nëse bota do të prekej nga një virus i papritur super-ngjitës, do të goditej befas nga meteor, një shpërthim diellor, një luftë bërthamore, apo edhe një pushtim alien, jeta do të zhdukej. Sidoqoftë, shumë prej nesh nuk e kuptojnë se sa e paqëndrueshme është ekzistenca jonë këtu në Tokë.

Le të themi, që shumica dërrmuese e jetës njerëzore do të zhduket, nga ndonjë nga situatat hipotetike të përmendura më lart. Por me siguri që do të kishte të mbijetuar, apo jo? Dhe ata nga do e merrnin energjinë e nevojshme? Meqë nuk do të ketë asnjë person që do të kujdeset për to, stacionet e energjisë, dhe bashkë me të, furnizimi me energji elektrike në botë, do të ndërpritej relativisht shpejt.

Në fakt, shumë prej tyre do të fikeshin për të shmangur ndonjë katastrofë tjetër. Sidoqoftë, me askënd që t’i mbikëqyrte këto procedura, termocentralet bërthamore, ujërat e tyre ftohëse, do të shkonin drejt një shkrirje. Skenarët e llojit të Çernobilit, do të shiheshin kudo përreth planetit.

Të gjitha objektet e krijuara nga njeriu do të zhdukeshin, dhe mbijetonin vetëm objektet e lashta prej guri

Shumica e objekteve të bëra nga njeriu, qoftë nga druri, plastika, metali, ose ndonjë gjë tjetër përveç gurit thjesht do të zhduken. Madje edhe në rrugët që do të pushtohen nga bimësia brenda disa dekadash. Brenda vetëm 10.000 vjetësh, nga të gjitha mbjetjet do të ekzistojnë vetëm ato prej guri.

A është ndonjë çudi që strukturat që kemi trashëguar nga bota e lashtë janë ndërtesat, monumentet dhe statujat e gdhendura nga guri? Por sa prej strukturave tona moderne mund t’i mbijetojnë mijëra, madje qindra mijëra vjetëve në të ardhmen? Ironikisht, do të ishin më së shumti ndërtesat që nga antikiteti, ato që do të mbijetonin ende.

Mitet dhe legjendat

A ka pasur vërtet një përmbytje të madhe, edhe pse vetëm në formën e disa episodeve të përmbytjeve të lokalizuara por të konsiderueshme, që mund të kenë zhdukur tërësisht komunitete të tëra? Fatkeqësi të tilla natyrore, do të dukeshin me siguri si fundi i botës për ato qytetërime që i përjetonin ato.

Dhe çfarë lidhje kanë ato me tregimet e “perëndive” – qenie më të larta me një teknologji të përparuar që sunduan mbi njerëzimin? A janë të vërteta këto legjenda? Apo mund të ketë ndonjë të vërtetë për histori të tilla? Më pak fjalë, do të shohim mundësinë e të mbijetuarve, nga një situatë e tillë e “fundit të botës’.

Po sikur “zotat” e së kaluarës, të ishin të mbijetuarit e një qytetërimi edhe më të vjetër të përparuar? A mund të shpjegojë kjo fuqinë (apo teknologjinë e përparuar) të Zotave? Apo njohuritë e përparuara të perëndive? Sigurisht që ky është një koncept interesant.

Egjipti i lashtë

Nëse shohim egjiptianët e lashtë, është krejtësisht e dukshme dhe madje e pranuar nga dijetarët kryesorë, se ata e kanë nisur qytetërimin e tyre tashmë në kulmin e fuqisë së tyre, dhe më pas pësuan një rënie të përhershme. Për disa studiues, të cilët janë mënjanuar nga shumica e ekspertëve kryesorë, kjo sugjeron që egjiptianët “morën” mbetjet e një qytetërimi të lashtë, “të humbur”.

Nga këto lloje teorish, përgjithësisht pranohen pretendimet e mëtejshme se struktura të tilla të lashta si Piramidat e Gizës, kanë më shumë gjasa të jenë monumente dhe ndërtesa të një shoqërie të tipit Atlantease, në krahasim me punën e vetë egjiptianëve.

Të mbijetuarit, do të reduktoheshin në njerëz të shpellave

Tani, le ta pranojmë që disa njerëz i kanë mbijetuar katastrofës hipotetike të botës moderne. Çfarë do të bëhet me ta? Ata me gjasë nuk do të merren me rikuperimin e teknologjisë së dikurshme, apo gjërave të asaj natyre. Shanset janë, që pasi sistemi të jetë zvogëluar dhe energjia të jetë jashtë funksionit, ata të shqetësohen vetëm për mbijetesën e tyre.

Ata nuk do të jenë më në krye të zinxhirit ushqimor. Pa ndihmën e bollëkut modern të pajisjeve teknologjike dhe ndërtesave të përparuara, shumë njerëz të mbijetuar do të jenë një pre e lehtë për kafshët e egra të uritura. Çdo i mbijetuar, do të ishte i preokupuar me gjuetinë dhe grumbullimin e çfarëdolloj ushqimi, që mund të gjente dhe për strehimin e tij.

Ndërsa brezat zëvendësojnë njëri-tjetrin, do të rikthehej lidhja e njerëzimit me botën “e vjetër”. Nga brezi i tretë dhe i katërt, shanset janë që kujtimet për katastrofën para Tokës, nuk do të qenë të ndryshme nga ajo që mitet dhe legjendat janë për ne tani. Shkurt, jeta do të fillonte sërish nga e para.

Teknologjia e lashtë e avancuar

Shumë nga historianët e mirënjohur, nuk e pranojnë konceptin se shumë nga qytetërimet e lashta, përfshirë egjiptianët dhe sumerët e lashtë, në një moment në të kaluarën e largët, kanë pasur një teknologji të përparuar. Megjithatë, ky koncept mbështet nga shumë dëshmi. Ne mund të shohim në pajisje të tilla si “Bateria e Bagdadit’ ose gjurmët e acideve në tunelet e brendhshme të Piramidës së Gizës, që sugjerojnë një lloj brezi të energjisë elektrike.

Po ç’mund të thuhet për sitet e shumta arkeologjike në mbarë botën, që thuhet se tregojnë shenja të shpërthimeve bërthamore në të kaluarën e largët? Një shembull i shquar është Mohenjo-Daro, të cilin disa studiues, sidomos Dejvid Davenport në librin e tij “Shkatërrimi atomik 2000 vjet Para Krishtit”, kanë vënë në dukje se armët bërthamore janë ndërtuar dhe përdorur shumë kohë më parë. Kjo natyrisht, do të sugjeronte, siç thotë Davenport, se ekzistonte një qytetërim shumë i avancuar.

Listverse – Bota.al

Categories
Histori Tech

Konkordi dhe fluturimi i fundit

Konkordi bën fluturimin e fundit në historinë e aviacionit

Pas 27 vjetësh fluturim, Konkordi, «i vetmi avion pasagjerësh me shpejtësi supersonike», del në pension. British Airways, në tetor të vitit 2003, nxori nga shërbimi edhe avionin e fundit për pasagjerë të flotës së saj prej shtatë Konkordësh, duke përmendur si arsye rritjen e çmimeve dhe numrin e pasagjerëve në rënie. Pesë muaj para saj, Air France, e vetmja linjë tjetër ajrore që përdorte këtë lloj avioni me krahët e tij të veçantë në formë trekëndëshi, i kishte nxjerrë nga fluturimi të pesë avionët e këtij lloji.

Kështu u mbyll ky kapitull i historisë së aviacionit që filloi në vitin 1962, kur inxhinierët britanikë dhe francezë bashkuan forcat për të ndërtuar një avion për largësi të mëdha me shpejtësi supersonike. Këta prototipa fluturimet e para i bënë në vitin 1969, kurse në janar të vitit 1976 transporti i pasagjerëve me avionë supersonikë u bë realitet duke filluar me fluturimet për në Bahrejn dhe Rio-de-Zhanejro.

Konkordi mund të ketë qenë një sukses në teknologji, por në ekonomi ishte një falimentim. Krizat e naftës në vitet 70 ishin të vështira për t’u përballuar, pasi ky avion konsumonte më se 25.600 litra karburant në orë, sasi kjo sa trefishi i sasisë që konsumonte një avion i zakonshëm për çdo pasagjer. Pengesë për Konkordin ishte jo vetëm që mund të fluturonte në distancë të kufizuar prej 6.880 kilometrash, por edhe që mbante më pak pasagjerë, vetëm 100 veta. Kështu që nuk ishte shumë fitimprurës për linjat ajrore. Një gjë tjetër që pengoi përhapjen e Konkordit ishte edhe kundërshtimi që lindi kur filloi fluturimet në Shtetet e Bashkuara, ngaqë disa ishin ankuar për zhurmën.

Çmimi ishte një problem tjetër. Bileta kushtonte mijëra dollarë. Prandaj një numër relativisht i vogël njerëzish mund t’ia lejonte vetes të udhëtonte me Konkord. Me menunë e tij të zgjedhur që përfshinte shampanjë, pure me mëlçi rose ose pate dhe havjar, udhëtimi me Konkord, «ishte përvoja më e veçantë që mund të kishte një njeri. Por më e mira e të mirave ishte që të kursente kohë. Nuk ishte fluturimi më i rehatshëm në botë, por ndjesia që provoje ishte e mrekullueshme», siç thotë një biznesmen.

Më i shpejtë se rrezet e diellit?

Gjatë viteve të tij të punës, Konkordi transportoi përafërsisht katër milionë pasagjerë, dhe ky nuk është një numër shumë i madh po të mendosh që kaq pasagjerë, flota e avionëve Boing 747, i transporton vetëm në pak javë. Atëherë, çfarë e bëri Konkordin një avion kaq të famshëm?

Mendoni pak që në një lartësi më shumë se 18 kilometra Konkordi arrinte të fluturonte me shpejtësi 2.150 kilometra në orë që është dyfishi i shpejtësisë së zërit. Ai fluturonte aq shpejt sa, gjatë fluturimit, avioni 62 metra i gjatë zgjatej rreth 24 centimetra nga nxehtësia që krijohej nga fërkimi. Një udhëtim i zakonshëm nga Parisi në Nju Jork me Konkord zgjaste vetëm 3 orë e 55 minuta që ishte pothuajse sa gjysma e kohës së fluturimit me një avion tjetër. Udhëtimi ishte kaq i shpejtë saqë, për shkak të ndryshimit të orëve, pasagjerët që niseshin nga Parisi kur zbritnin në Nju Jork zbulonin që ishte më herët se ora kur ishin nisur nga Parisi.

Në karrierën e Konkordit pati vetëm një aksident vdekjeprurës. Në 25 korrik të vitit 2000, një aeroplan i Air France u rrëzua kur po ngrihej nga aeroporti i Parisit «Charles de Gaulle», duke vrarë 113 njerëz bashkë me 4 të tjerë që ishin në tokë. Pas një sërë rregullimesh që iu bënë për të qenë sa më i sigurt, ata i rifilluan fluturimet pas një viti. Por ishte ana ekonomike ajo që në fund përcaktoi gjithçka duke i dhënë fund fluturimeve të Konkordit.

Konkordi, i cili nuk pati as rivalë e as pasardhës, do ta kalojë pensionin e merituar në muzetë botërorë të aviacionit. Zhan-Siril Spineta, drejtori i Air France, thotë: «Në të vërtetë Konkordi nuk do të reshtë kurrë së fluturuari sepse do të mbetet në imagjinatën e njerëzve.»

/ Artikulli origjinal ndodhet në: Fotografitë që kanë bërë historinë.

Categories
Aktualitet Histori

TAP zbulon thesaret e 5 mijë vjetëve më parë në Turan të Korçës

Në një zonë të pasur bujqësore, në afërsi të qytetit të Korçës, në Shqipërinë juglindore, gjatë punës së ndërtimit të një gazsjellësi nga Shqipëria për në Itali, punëtorët janë befasuar nga zbulimi i një qendre antike të mbushur me thesare që datojnë që nga koha e Neolitit.

Ky zbulim, sipas arkeologëve, është një pasqyrë unike e 5 mijë vjetëve histori; në një vend që ishte jashtë radarëve të ekspertëve gjatë dekadave të sundimit të komunist.

Gërmimet në afërsi të fshatit Turan kanë përfunduar një javë më parë, pas 18 muajsh pune; ku doli në dritë një nga varrezat më të mëdha të lashta në Shqipëri, me rreth 1.000 varrime të shtresuara, disa prej të cilave mendohej se ishin edhe të mobiluara. Gjithashtu, gjatë këtyre gërmimeve, arkeologët kanë konstatuar se nën shtresën e poshtme janë gjurmët e një vendbanimi të rrallë neolitik, ku shquhen skeletet e shtëpive dhe kasolleve leve të vogla.

Por sipas arkeologes Iris Pojani, puna e tubacionit ka siguruar mundësinë dhe fondet, për të gërmuar një zonë të pazakontë të banuar nga epoka neolitike. Më shumë se 20 vende neolitike janë gjetur në Shqipëri, që datojnë përafërsisht nga shekulli i 7-të deri në shekullin e tretë të B.C., të cilat janë disa prej vendbanimeve më të hershme bujqësore në Evropë..

Arkeologia e njohur Iris Pojani me një ekip prej 50 arkeologësh ka nisur gërmimet në një sipërfaqe prej 4000 metra katrorë; ku u gjetën: tre varreza nga Epoka e Hekurit, në fund periudhës Romake dhe të Mesjetës. Pojani thotë se “njerëzit kanë zgjedhur gjatë të gjitha periudhave të jetojnë në këtë zonë, sepse sot kjo është një zonë e begatë bujqësore”, tha Pojani.

Nga gërmimet e arkeologëve kanë dalë në dritë shumë objekte me vlerë të madhe si: unaza, rrathë, vathë, enë qelqi dhe rruaza qelqi, monedha ari, shumë objekte qeramike, duke përfshirë edhe objekte lolake që përdoreshin në shekullin e 11-të apo të 10-të. Gjithashtu janë zbuluar enë vere që kanë qenë mjaft të popullarizuara në Greqinë fqinje; doreza dhe veshje mesjetare prej druri të punuara me fije argjendi, si dhe shtiza, thika dhe shpata.

Turani shtrihet 180 kilometra në juglindje të kryeqytetit të Tiranës, dhe ky zbulim është një nga më të rëndësishmit nga rreth 30 vendet e tjera që janë gjetur gjatë shtrimit të gazsjellësit nëntokësor Trans Adriatik, ose TAP, që do të sjell gaz natyror nga Azerbajxhani përmes Turqisë, Greqisë dhe Shqipërisë, dhe në të gjithë Adriatikun në Italinë Jugore.

Sipas një deklarate zyrtare, pohohet se gërmimi për mbledhjen dhe dokumentimin e objekteve është bërë i plotë dhe nuk priten më shumë gjetje arkeologjike.

“Kemi zbuluar shumë objekte, argjendurina, armë… shumë artikuj qeramike”, thotë Iris Pojani, kryearkeologia e “Abkons”, që ka ngritur ekspeditnë e saj në Turan.

Aty ka armë, heshta, shigjeta, thika dhe ndoshta edhe shpata. Kemi gjetur shumë argjendurina si unaza, vathë, qelibar dhe rruaza qelqi, shumë prej tyre.

Përveç këtyre, ekipi i përbërë nga 50 arkeologë ka zbuluar qindra skelete, varre dhe objekte që nga epoka e hekurit (1100 para erës sonë) deri në epokën e vonët romake (200-600 pas erës sonë), madje edhe varre që i përkasin epokës mesjetare gjatë punimeve që kanë vijuar deri më 28 shtator.

Nën shtresën e epokës së hekurit, u gjend një ngulim i epokës së neolitit si dhe kemi zbuluar një fshat dhe shumë, shumë objekte që lidhen me këtë periudhë.

Epoka e neolitit është periudha e fundit e epokës së gurit dhe i paraprin epokës së bronxit.

Categories
Histori

Titaniku / Anija balengjuajtëse mund të kishte shpëtuar tragjedinë

Historia tregon se gjatë orëve më dramatike pas goditjes me ajsbergun, një anije finlandeze që merrej me gjuajtjen e paligjshme të fokave dhe balenave po afrohej për të ndihmuar në shpëtim, por kapiteni i Samsonit, pasi pa dritat e Titanikut besonte se Roja Bregdetare e SHBA-ve u ishte vënë në ndjekje për t’i konfiskuar ngarkesën, kjo sipas autorit Nacho Montero në librin e tij “Ora dhjetë e Titanikut”. Balenëgjuajtsja ishte tranzit që nga Kanadaja në ujërat amerikane, pa leje dhe trafikonte lëkurë fokash. Pas disa ditësh mbërritën në brigjet islandeze dhe aty e morën vesh për tragjedinë që kishin lënë pas, pa u ardhur në ndihmë. Ekuipazhi duke e ditur se mund të kishin shpëtuar pasagjerët, bënë një pakt heshtjeje që zgjati gjysëm shekulli. Henrik Naess, kapiteni i Samsonit tregoi të vërtetën kur po vdiste.