Categories
Kuriozitete

Pelikani kaçurrel në liqenet e Prespës, kolonia më e madhe në botë

Ka nisur censusi evropian i pelikanit kaçurrel në liqenet e Prespës. E dini që liqenet e Prespës strehojnë koloninë më të madhe të pelikanit kaçurrel në të gjithë botën?

Megjithëse në anën shqiptare të Prespës kushtet nuk janë edhe aq të përshtatshme për folezimin e pelikanit kaçurrel, ky territor shërben më së miri si zonë për të pushuar e ushqyer nga një numër i konsiderueshëm individësh të këtij lloji.

Si çdo vit, ekipi i PPNEA, së bashku me AdZM Korçë dhe përfaqësues të projektit “Transboundary Biosphere Reserve Prespa”, gjatë fundjavës morën pjesë në monitorimin e këtij lloji simbol përgjatë perimetrit të liqeneve të Prespës.

Në fund të këtij procesi, u arrit të numërohen më tepër se 300 individë të pelikanit kaçurrel, një numër i zakonshëm për anën shqiptare të Prespës.

Këto liqene janë i vetmi ekosistem në Shqipëri ku gjatë kësaj periudhe shikohen rregullisht të dy llojet e pelikanëve, si ai kaçurrel dhe ai rozë, të cilët ofrojnë pamje të jashtëzakonshme për këdo që viziton Prespën.

Categories
Kuriozitete Mister

Egjipt / Zbulohen 59 mumje në sarkofagë, gjetje e madhe arkeologjike

Varre  të lashta egjiptiane janë hapur për herë të parë pas 2500 vjetësh dhe aty janë gjetur më shumë se 50 mumje me trurin e hequr.

Arkeologët në Giza, 10 milje në jug nga piramidat e famshme, gjetën të shtunën 59 arkivole të pikturuar të paprekur.

Gërmimi filloi dy muaj më parë kur u zbulua një vendvarrimi i thellë 36 këmbë që përmbante 13 trupa – të cilët ekspertët besojnë se ishin priftërinj të lartë.

Ekipi vazhdoi gërmimet për të zbuluar edhe dy më shumë, 32 dhe 39 këmbë të thella, të mbushura gjithashtu me më shumë arkivole në gjendje të mirë me ngjyrat e tyre origjinale.

Mumjet, të cilave iu është hequr truri me grepa hekuri përmes hundës si dhe arkivolët e tyre do të shfaqen për publikun në Muzeun e Madh Egjiptian.

 Arkivolët antikë janë në gjendje të mirë me ngjyrat e tyre origjinale.

Unë e konsideroj këtë si fillim i një zbulimi të madh” tha Ministri i Egjiptit për Turizmin dhe Antikitetet Khalid el-Anany, duke shtuar se më shumë zbulime ende pritet të dalin në të njëjtën zonë.

Mostafa Waziri, sekretari i përgjithshëm i Këshillit Suprem të Antikiteteve, tha se studimet fillestare tregojnë se arkivolet e zbukuruara ishin bërë për priftërinjtë dhe zyrtarin e lartë nga Periudha e Vonë Faraonike rreth vitit 664-525 B.C.

Categories
Kuriozitete Mjedisi Travel

Dritat e veriut / Qyteti si në përrallë

Reine ndodhet në ishujt Lofoten të Norvegjisë.

Tipari i tij më simpatik janë shtëpitë, kryesisht ngjyrë vishnjë që dallojnë gjatë dimrit nga bora e cila mbulon shpatet e malit Reinebringen që duket në sfond.

Banohet vetëm nga 300 banorë, të cilët kryesisht merren me peshkimin. Edhe pse konsiderohet si një nga pjesët më të paarritshëm të vendit vizitohet nga mijëra turistë çdo vit.

Pse? Sepse në këtë pikë të vogël në hartë, ndodh diçka mágjike sa herë që erret. Në Reine kemi shfaqjen më mbresëlënëse të fenomenit natyror që quhet ‘Dritat e veriut’.

Dritat e veriut janë një nga fenomenet më të rëndësishme natyrore, pasi qielli mbushet plot ngjyra dhe forma të ndërlikuara.

Ky fenomen natyror është kaq i famshëm, sa që organizohen udhëtime të veçanta për turistët që duan të shohin spektaklin nga afër.

Ky fenomen është i njohur që nga lashtësia dhe vëzhguesi i parë thuhet se është Aristoteli.

Si krijohet? Nga përplasja e grimcave të ngarkuara (kryesisht elektronet dhe protonet) nga hapësira, të cilat bllokohen në fushën magnetike të tokës, lëvizin drejt Polit të Veriut, dhe më në fund reagojnë me grimcat e ajrit.

Categories
Histori Kuriozitete

Vikingët merrnin drogë para sulmeve barbare, tregojnë studiuesit

Luftëtarët vikingë merrnin energji nga një çaj halucogjenë para sulmeve brutale përgjatë Europës veriore, thonë shkencëtarët.

Luftëtarët elitarë, që shkonin në beteja pa mburoja, futeshin në një gjendje çmendurie kafshërore para luftimit, sipas historianëve. Thuhet se pas betejave, inati i tyre binte ndjeshëm. Tani shkencëtarët besojnë se sekreti pas sulmeve të tyre të tmerrshme ishin halucogjenët.

E njohur si ‘henbana e qelbur’, bima i bënte luftëtarët të zhvisheshin nga shumica e rrobave para betejës. Ajo e bën dhimbjen të ndihet më pak dhe i bën përdoruesit të paparashikueshëm dhe tepër agresivë, duke e larguar lidhjen e tyre me realitetin.

Karsten Fatur, një etnobotanist në universitetin e Ljbuljanës në Slloveni, thotë se vikingët mund të kenë bërë çaj me bimën ose ta kenë konsumuar me alkool.

“Bima të ul ndjesinë e dhimbjes dhe të bën të egër, të paparashikueshëm dhe tepër agresivë. Ajo gjithashtu të largon nga realiteti. Kjo do t’i ketë shtyrë ata të vrasin pa as një lloj morali. “

Ushtritë në të gjithë historinë e njerëzimit kanë përdorur drogëra që ndryshojnë mendjen e njeriut, duke përfshirë romakët, forcat amerikane në Vietnam dhe ushtarët e Hitlerit.

Categories
Kulturë Kuriozitete

Pse statujat egjiptiane e kanë hundën gjithmonë të thyer?

Kuratori i artit Eduard Bleiberg, kur dëgjoi për herë të parë pyetjen ‘Pse statujat egjiptiane e kanë hundën e thyer?’ u çudit pa masë. Ai gjithmonë e kishte marrë si të mirëqënë që statujat ishin të dëmtuara nga koha dhe nuk e kishte vënë re që ishte hunda ajo që mungonte më shpesh.

Kjo ishte pyetja që e bëri atë të niste kërkimet e tij shkencore. Hunda do të ishte pjesa e parë që do të binte në nj skulpturë 3 dimensionale, por në shumë raste hunda jo vetëm ka rënë, por është shtypur ose goditur.

“Vazhdimësia e këtyre rasteve na bën të mendojmë që është e qëllimshme,” shprehet ai. Bleiberg thotë se në Egjiptin e lashtë besohej se imazhi i një personi mund të mbante vetë shpirtin e tij, edhe pas vdekjes. Këto raste vandalizmi duhet të kenë pasur si qëllim uljen e fuqisë së personit në fjalë.

“Egjiptianët besonin se mbretërit tokësorë duhet të furnizonin Zotat, të cilët në këmbim do të ndihmonin Egjiptin. Varret dhe statujat ishin pika e lidhjes mes Zotërave dhe njeriut. Pjesa e dëmtuar e trupit nuk është më e aftë të bëjë punën e saj. Prishja e hundës e ndalon atë së marri frymë.”

Ky vandalizim zhvillohej nga vjedhësit e varreve, të cilët kishin frikë nga hakmarrja e të vdekurit, ose nga kundërshtarët e personit.

Bleiberg thotë se i njëjti fenomen shihet dhe në kohët e sotme, ku imazhi i një personi mban dhe fuqinë e  tij.

Categories
Kuriozitete

Njerëzit në Hënë kanë lënë edhe këtë krijesë

Keni dëgjuar për njerëzit që shkojnë në Hënë? Po për derrat e myshkut keni dëgjuar?

Mijëra krijesa të njohura edhe si “derra myshku” ishin në bordin e anijes Beresheet kur ajo u ul në Hënë në prill.

Krijesat e vogla janë jashtëzakonisht të forta dhe mund të mbijetojnë në temperatura jashtëzakonisht të ulëta dhe kushte të vështira dhe Fondacioni Arch Mission, i cili i dërgoi ato në hapësirë, beson se disa mund të kenë mbijetuar.

Ato janë gjallesa të vogla dhe thuajse 1 milimetër në madhësi.

Jetojnë në ujë ose në vende me myshk ose lagështi, dhe mund të gjenden në të gjithë botën në disa nga mjediset më ekstreme, nga malet e akullta dhe rajonet polare e deri te ekuatori i butë dhe në thellësitë e detit.

Së bashku me bibliotekën, Misioni Arch dërgoi mostra të ADN-së njerëzore dhe një ngarkesë tarifash, të cilat ishin dehidratuar, në Hapësirë.

Ne i kemi zgjedhur ato sepse ato janë të veçanta. Ato janë forma më e vështirë e jetës që njohim. Ato mund të mbijetojnë praktikisht çdo kataklizëm planetar. Mund të mbijetojnë në vakumin e Hapësirës, mund të mbijetojnë nga rrezatimi.

Këto krijesa kanë tetë këmbë me kthetra në fund, një tru dhe sistemin nervor qendror, dhe një gojë në formë të çuditshme pas gojës së tyre, e cila mund të thithë ushqimin.

Shkencëtarët besojnë se këto krijesa mund të jenë shkas që pas shumë e shumë vitesh të krijohet një formë e re jetese në planet dhe kontributin kryesor mund ta japin këto gjallesa.

Categories
Kuriozitete

Këta janë 5 metalet më të shtrenjta në botë

Ndryshe nga sa mendojnë shumica, ari nuk është metali më i shtrenjtë në botë. Në listën e pesë metaleve më të çmuara, ari renditet i treti.

Rodiumi

Metal jashtëzakonisht i rrallë, i çmuar dhe me ngjyrë të argjendtë është më i kushtueshmi. Për të krijuar një ide sa e vështirë është për ta gjetur këtë metal, duhet ditur se një ton dhe i marrë në koren e Tokës përmban vetëm 0.001 g rodium. Ai shkrin në temperatura tepërt ëlarta dhe i reziston gërryerjes. Përdoret zakonisht në funksion të vetive reflektuese në objekte si pasqyra, prozhektorët apo bizhuteritë. Gjithashtu, gjen përdorim edhe në industrinë e makinave dhe në disa fusha të industrisë. Prodhuesit më të mëdhenj janë Afrika e Jugut, Rusia dhe Kanadaja.

Platini

Emri i këtij metali rrjedh nga termi spanjoll ‘platino’, që do të thotë ‘argjend i vogël’. Është i njohur si një metal i dendur, i përthyeshëm, jo reaktiv dhe jo gërryes. Platinumi është përdorur gjerësisht në bizhuteri për shkak të pamjes së tij të shndritshme dhe rezistencës së madhe. Gjithashtu përdoret në stomatologji, armatim dhe aeronautikë. Afrika e Jugut, Rusia, Kanadaja janë ndër prodhuesit më të mëdhenj.

Ari

Ari është metali më i çmuar dhe më i lehtë për t’u njohur për shkak të ngjyrës së tij unike. Mbetet një ndër metalet më të njohura dhe opsionet e investimit. Është popullor për shkak të ngjyrës, lakueshmërisë dhe përçueshmërisë. Metali më i njohur në botë përdoret në bizhuteri, elektronikë, mbrojtje nga rrezatimi dhe izolim termik. Burimet kryesore të nxjerrjes së arit janë Afrika e Jugut, Shtetet e Bashkuara, Kina, Australia dhe Rusia.

Ruten

Ruten është një nga metalet e grupit të platinit. Të gjitha metalet e kësaj familjeje që konsiderohen si metale të çmuara sepse zakonisht gjenden së bashku në natyrë dhe ndajnë prona të ngjashme. Karakteristikat e tij përfshijnë fortësinë dhe aftësinë për të përballuar elementët e jashtëm. Ruteni është popullor në fushën e elektronikës si një mënyrë për të kontakuar në mënyrë efektive kontakte elektrike. Prodhuesit më të mëdhenj përfshijnë Rusinë, Amerikën e Veriut dhe Amerikën e Jugut.

Iridium

Një nga metalet më të dendura, Iridium është anëtari më ekstrem i grupit platin. Ajo ka një nga pikat më të larta të shkrirjes dhe është elementi më rezistent ndaj korrozionit. Metalet përpunohen nga xehe platini dhe si një nënprodukt i minierave të nikelit. Prodhuesi më i madh i Iridium është Afrika e Jugut. Përdoret në penat e syrit, shikon, bizhuteri, busulla, elektronikë, në mjekësi dhe në industrinë e automobilave.

Categories
Kuriozitete

Amerikanët fillojnë të mësohen me idenë e ngrënies së insekteve

Disave mund t’u duket e neveritshme, por insektet e ngrënshme janë një burim i ushqyeshëm proteinash të cilësisë së lartë dhe mineralesh jetike si calciumi dhe hekuri. Të tilla janë vemiet e ngrënshme – larva insektesh – që ofrojnë dhe yndyrna të cilësisë së lartë, që janë të mira për zhvillimin e trurit. Insektet janë pjesë e dietës në shumë anë të botës, por jo në Shtetet e Bashkuara ku fobia për to bën një gatimet me insekte të jenë shumë të rralla. Megjithatë kjo ka filluar të ndryshojë. Shelley Schlender njofton për Zërin e Amerikës nga Kolorado.

Në një kontenier në një rrethinë në Denver të Kolorados, strehon mikro-fermën e maleve Rocky. Wendy McGill, sheh brenda enëve për gjetur gjallesat e fermës.

Kjo mikrofermë është e para dhe e vetmja me inskete të ngrënshme . Ne rrisim bulkthe dhe krimba për t’ua shitur restoranteve dhe prodhuesve të artikujve ushqimorë”, thotë Wendy Lu McGill, Themeluese e Mikrofermës.

Organizata e Kombeve të Bashkuara për Ushqimin dhe Bujqësinë thotë se nevojat e botës për proteinë nuk mund të plotësohen vetëm me mish viçi ose pule. Proteinat nga insektet janë një alternativë. McGill rrit afro 275 kilogramë insekte çdo muaj, duke i ushqyer dhe me pure birre dhe farëra dhe një karrotë për nevojat për lëngje.

Dua të jap kontributin tim për të gjetur burime ushqimesh, ndërsa kemi gjithnjë e më pak tokë dhe ujë dhe një planet më të nxehtë dhe më shumë njerëz për të ushqyer”, thotë ajo.

Shumë vizitorë të Mikrofermës nuk kanë ngrënë kurrë insekte më parë dhe nuk u pëlqen t’i hanë.

Nuk mendoj se është diçka tërheqëse për të ngrënë dhe nuk më tundon të ha një gjë të tillë të egër”, thotë Terry Koelling.

Por një tjetër vizitore i pëlqen.

Unë jam Amy Franklin dhe kam krijuar një fermë jo-fitimprurëse që quhet Ferma për Jetimët. Ne rrisim insekte për ushqim sepse në vende të tjera ku punojmë, janë ushqim shumë i pëlqyeshëm”.

Shumë nga jetimoret nuk kanë toka në pronësi. Nuk rrisin dot bimë dhe apo pula. Insektet janë burim proteine që ata mund t’i rrisin në një hapësirë shumë të vogël”,thotë ajo.

“Mund të hash insekte?”, pyet Amy Franklin dy fëmijë.

“Jo. Se nuk jemi mësuar, apo jo?”

“Mund të provoj një?”, pyet Andrew.

“Po, patjetër”, thotë Wendy.

“Është kërce dhe e shijshme”, thotë Andrew.

Linger, është një restorant në Denver ku insektet gatuhen në mënyrë të shijshme.

Ne gatuajmë milingona të zeza me fara susami me bulkthe të përzierë me makarona”.

Erëzat janë shumë të mira!”, thotë Terry Koelling.

Bulkth. Ju bëftë mirë”.

Sado të na pëlqejë mishi i viçit, asnjë shkencëtar nuk mund të thotë që rritja e bagëtive mund të vazhdojë përgjithmonë. Duhet të hamë më shumë insekte”, thotë Jeremy Kittelson, drejtor i kuzhinës në restorantin Linger.

Një skeptik ka ndryshuar mendje.

Gatimet në Linger ishin shumë të mira. Madje sikur nuk ka mjaft bulkthe”.

Mbi dy miliardë njerëz në botë hanë insekte. Gradualisht, amerikanët po i shtohen atij numri./VOA