Categories
Histori

PROCESVERBALI / Sëmundja e Enver Hoxhës dhe si Ramiz Alia i mori fronin

Një vit përpara se Enver Hoxha të vdiste, Ramiza Alia tashmë kishte marrë në dorë frenat e shtetit komunist dhe u shpalli drejtuesve të Byrosë se udhëheqësi që për 40 vjet kishte drejtuar vendin është drejt vdekjes.

Gazeta Tema ka publikuar pjesën e dytë të Dossierit të gazetarit Dashnor Kaloçi, ku publikohet një material sekret i mbledhjes së Byrsë Politike, ku Ali flet me detaje për sëmundjen e diktatorit Hoxha, madje thekson se sipas të gjitha gjasave ai do të mungojë në 45 vjetorin e çlirimit të Shqipërisë, çka do të cilësohet si një shenjë e rëndë politike.

Alia insiston që, Hoxha të vijë edhe nëse është në gjendje të rëndë shëndetësore.

Më poshtë po publikojmë procesverbalin e plotë….

MBLEDHJA E DYTE

“Tepër sekret, i rëndësisë së veçantë”

Proces-verbal i mbledhjes së Byrosë Politike të Komitetit Qendror të Partisë së Punës së Shqipërisë, i datës 11 nëntor 1984

Këtë mbledhje të Byrosë Politike e thirri Sekretari i KQ të PPSH-së, shoku Ramiz Alia, për të informuar shokët kryesorë të udhëheqjes së partisë mbi gjendjen shëndetësore të shokut Enver.

Ata u mblodhën në sallën e vogël të pushimit, në katin e sipërm, dhe fjala e shokut Ramiz u stenografua.

Shoku Ramiz Alia: Mendova të bisedoja me të gjithë ju, shokë për t’ju informuar mbi gjendjen shëndetësore të shokut Enver. Të gjithë e keni ndjekur dhe në përgjithësi jeni në dijeni për gjendjen e tij shëndetësore. Tani dëshiroj t’ju bëj të njohur që të keni parasysh edhe si qëndron kjo çështje ditët e fundit, pse siç e patë dhe vetë, në mbledhjen e Plenumit të 9-të të KQ në 27 shtator gjendja e tij është rënduar ca. Shëndeti i shokut Enver karakterizohet nga një dobësi e përgjithshme e organizmit. Rezistenca e tij fizike ka rënë mjaft, gjë që siç e patë, shprehet deri në të folurin e tij me vështirësi.

Këtë gjendje ai na e ka vënë edhe vetë në dukje, kur erdhi herën e fundit në aparat dhe midis të tjerash na tha se ka dëshirë të na flasë për shumë gjëra, por nuk flet dot. Kohët e fundit shokut Enver i janë vështirësuar edhe lëvizjet e gjymtyrëve. E vërteta është se gjatë këtyre ditëve ai pati edhe njëfarë gripi, që natyrisht ka ndikuar jo për mirë në rëndimin e kësaj gjendjeje. Për të gjitha këto arsye mendova t’ju vija në dijeni juve shokë të Byrosë për të pasur një tablo të plotë mbi këtë gjendje. Burimi kryesor i rënies shëndetësore të shokut Enver është sëmundja e diabetit. Sikurse e dini të gjithë, ai vuan prej një kohe të gjatë që nga viti 1948, nga diabeti.

Kjo sëmundje në përgjithësi i ka prekur enët e gjakut, duke ia pakësuar mundësinë e qarkullimit, gjë që i dobësuar organizmin. Mjekimet kundër kësaj sëmundjeje i janë bërë vazhdimisht me rigorozitet. Po ato i janë bërë në rregull edhe në sajë të rigorozitetit dhe të vullnetit e kujdesit të vazhdueshëm të vetë shokut Enver, i cili u është përmbajtur me përpikëri rekomandimeve të mjekëve dhe i ka zbatuar këshillat e tyre me një disiplinë shembullore. Kjo ka bërë të mundur të shmangeshin për një kohë të gjatë ato efekte negative që mund të vërtetoheshin shumë më shpejt po të lihej pas dore terapia e caktuar.

Sidoqoftë, këtu te diabeti qëndron burimi kryesor i gjendjes së vështirë që po kalon tani shoku Enver. Si rrjedhim i sëmundjes së diabetit, shoku Enver ka kaluar një infarkt të miokardit 11 vjet më parë, në tetor 1973. Shumë nga shokët këtë ngjarje nuk e dinë, po një pjesë e mirë, si Adili, Manushi etj., kanë dijeni për këtë sëmundje nga e cila u prek ai në atë kohë. Edhe në këtë rast, shoku Enver u mjekua me shumë kujdes dhe përsëri duhet vënë në dukje se ka qenë gjithashtu shumë i disiplinuar në zbatimin e kurave. Mund të them madje, se atëherë u trajtua me aq efektivitet kundër infarktit, saqë më vonë nuk ka pasur më asnjë shqetësim dhe ka vazhduar të punojë normalisht.

Duhet përmendur se përpara tre vjetëve, aty nga viti 1980-1981, kanë filluar t’i duken disa fenomene të tjera të quajtura edema pulmonare, që s’janë gjë tjetër veçse grumbullim ujërash në mushkri që i shkaktojnë vështirësi në frymëmarrje. Për këtë arsye mjekët tanë kanë qenë të detyruar të merrnin herë pas here masa për shkarkimin e ujërave të tepërta nga mushkëritë, që të lehtësohej dhe të rikthehej në gjendje normale.

Shkaku i edemave pulmonare vjen nga dobësimi i muskulit të zemrës, që nuk ka fuqinë e duhur për të thithur ujërat e tepërta që i krijohen në mushkëri dhe i shkaktojnë vështirësitë në të marrit frymë. Nga fillimi i këtij viti, pati një periudhë që këto fenomene iu bënë më të shpeshta dhe e rënduan gjendjen e tij shëndetësore, por ky fenomen tani nuk po vihet re më. Siç jeni në dijeni, në shkurtin e këtij viti shoku Enver pati edhe një ishemi cerebrale.

Pali me Muhon nuk ishin kur ne u mblodhëm të nesërmen me këtë rast. Megjithatë, edhe ata mësuan për atë moment tepër të rrezikshme, për jetën e shokut Enver, por gjendja u dominua mirë, në sajë të ndërhyrjes shumë të shpejtë e shumë efektive të mjekëve tanë. Pas kësaj goditjeje, shoku Enver u përmirësua, por duhet pranuar se në përgjithësi gjendja e tij shëndetësore erdhi duke u keqësuar, pasi ishemia i krijoi vështirësi në lëvizjen e gjymtyrëve të këmbës dhe të dorës, që iu prekën, dhe i është krijuar një lodhje e përgjithshme.

Për këtë arsye, disa herë i kishim propozuar shokut Enver të sillnin nga jashtë mjekë për ta vizituar. Kam biseduar unë vetë veçanërisht me të, ka biseduar veçanërisht gjithashtu Nexhmija, në të njëjtën kohë kemi biseduar një herë tjetër të dy bashkë me Nexhmijen, po ai nuk e ka pranuar kurrsesi propozimin tonë. Ai e argumenton me dy arsye.

Së pari, me besimin e plotë që ka te mjekët tanë, në diagnozën që i kanë bërë ata dhe në mjekimin që i kanë bërë dhe vazhdojnë t’i bëjnë. Së dyti është pastaj aspekti politik i këtij hapi, që ai mendon se duhet parë me kujdes para se të veprohet. Edhe pa marrë mjekë nga jashtë, të gjithë kemi parë çfarë shkruan shtypi në botë rreth gjendjes së personit të tij, madje një gazetë greke aty një muaj më parë shkruante sikur kishte vdekur.

Edhe televizioni italian ka folur për gjendjen e rëndë shëndetësore të shokut Enver. Pra pa sjellë mjekë dhe bëhet zhurmë jashtë, prandaj merret me mend çfarë mund të flitet e të shkruhet pastaj në opinionin botëror sikur të thërritet ndonjë. Duhet pasur parasysh pastaj, në radhë të parë, shqetësimi që do të shkaktohej në popullin tonë.

Dy-tri javë përpara biseduam përsëri me shokun Enver, e më së fundi ai pranoi të bëhet diçka në këtë drejtim, po jo të vinin këtu mjekë të huaj për ta vizituar, por të dërgoheshin jashtë, në Francë, mjekët tanë për të bërë një konsultë me specialistët francezë. Për këtë arsye dërguam në Paris tre nga mjekët tanë që merren me kurimin e shokut Enver, mjekun e tij personal Isuf Kalon, mjekun kardiolog Ylli Popën dhe Bajram Prezën, si neurolog që ka ndjekur kurat kundër ishemisë cerebrale.

Mjekët tanë morën të gjitha të dhënat e nevojshme dhe me anën e ambasadës sonë në Paris, organizuan një konsultë me kryetarin e Shoqatës Francë-Shqipëri, mjekun profesor Pol Miliezin në krye, të cilit i folën hapur dhe natyrisht në mënyrë konfidenciale, se fjala ishte për shokun Enver. Kjo u bë që ai me ekipin e tij të kuptonin se duhej ruajtur sekreti i çështjes, prandaj iu theksua se vetëm ata e dinin këtë gjë.

S’ka dyshim se qeverisë së tyre, specialistët francezë do t’i kenë folur, po të paktën në shtyp ata nuk mund të thonë gjë, se një gjë e tillë do të ishte shumë negative për ta. Kështu pra, specialistëve francezë iu paraqit gjithë dokumentacioni, duke filluar që nga historiku i sëmundjes, elektrokardiogramet që i janë bërë gjatë kësaj kohe etj. Dihet se në mjekësinë moderne nuk ecet më me metodat e vjetra, duke i vënë veshin ose prekur trupin e të sëmurit; sot bëhen më parë analizat e nevojshme dhe mbi bazën e tyre organizohen konsulta.

Kështu u veprua atje edhe për rastin e shokut Enver, dhe kjo konsultë ishte shumë efektive. Ç’doli prej saj? Të gjithë specialistët francezë në konsultë ishin plotësisht të një mendimi me diagnozën e mjekëve tanë nga fillimi e deri në fund. E dyta, të tërë ishin dakord me mënyrën e mjekimit, me terapinë që është ndjekur, qoftë kundër diabetit, ashtu edhe me atë për forcimin e zemrës, kundër edemave etj… Madje specialistët francezë thanë se, edhe sikur vetë ta kishin ndjekur pacientin, vështirë se mund të bënin më tepër nga këto që kanë bërë mjekët tanë, të cilët kanë përdorur teknikën moderne të mjekimit dhe ilaçet e fundit që kanë siguruar i kanë dhënë në dozat e përshtatshme me efikasitet.

Jo se ne kishim ndonjë dyshim në trajtimin e mjekëve tanë ndaj shokut Enver, sepse kurdoherë kemi qenë të bindur që efektiviteti i mjekimeve nga ana e tyre ka qenë i mirë, po fakti që edhe specialistët francezë kishin të njëjtin mendim me tanët, na qetësoi dhe na bindi se nuk kemi të bëjmë me ndonjë gjë tjetër. Për sa i përket zemrës, si mendimi i specialistëve francezë, ashtu edhe i tanëve është i njëllojtë. Ky organ ka arritur në fazën e një insuficience të theksuar, muskuli i zemrës është dobësuar së tepërmi dhe është pikërisht ky burimi i pafuqisë së përgjithshme që ka deri tani shoku Enver.

Pra faktori kryesor në këtë gjendje që shkakton edhe fenomenet e tjera negative të shokut Enver, është zemra. Madje kur u diskutua për diagnozën, francezët thanë se ishemia cerebrale që goditi disa muaj përpara shokun Enver, aty e ka burimin, nuk kemi të bëjmë me stenozë të arteries karotide, siç kishin menduar mjekët tanë. Francezët anojnë më shumë në pikëpamjen që kjo gjendje është pasojë e një embolie kardiake. Nga pikëpamja objektive, kjo nuk luan ndonjë rol, po specialistët francezë janë të bindur se të gjitha këto fenomene kanë ardhur nga zemra. Vetëm në këtë çështje u bënë diskutime midis specialistëve francezë dhe tanëve, nuk pati ndonjë problem tjetër.

Mjekët tanë edhe për sa i përket fenomenit të heqjes zvarrë të këmbës dhe dredhjes së dorës, kanë menduar se mos kemi të bëjmë me ndonjë fenomen të sëmundjes së Parkinsonit. Edhe në këtë çështje tanët nuk konkordonin me francezët. Këta janë të mendimit se te shoku Enver nuk kemi të bëjmë me këtë sëmundje. Heqja zvarrë e këmbës dhe dridhja e dorës janë pasojë e dobësimit të organeve kardiovaskulare, sidomos dobësimit të zemrës.

Specialisti francez që foli për Parkinsonin, shprehu mendimin se e tillë është pikëpamja e tij duke u bazuar në të dhënat që u paraqitën, se për të dhënë një mendim të saktë, ai kërkoi që ta shikonte vetë pacientin. ‘Megjithëse nuk kemi të bëjmë me sëmundjen e Parkinsonit, – tha ai, – mendoj se kura kundër kësaj sëmundjeje, po të vërtetohet, është bërë mirë’. Nga pikëpamja e terapisë, francezët rekomandojnë pra të njëjtat ilaçe të dhëna nga mjekët tanë, me ndonjë ndryshim fare të vogël në dhënien e ndonjë ilaçi të së njëjtës familje.

Për shembull, ata e dinë se shoku Enver e ka qejf përdorimin e kripës në ushqime, ndërsa mjekët tanë e kanë këshilluar të mos e hajë. Mirëpo, duke i dhënë ushqime pa kripë, ai nuk i ha. Mjekët francezë thonë se në kushtet e tij, sidomos neve na intereson që pacienti ta hajë të tërë ushqimin e nevojshëm, prandaj le të marrë edhe ca kripë, se pas buke i japim ilaç që ta shkarkojë. Mirëpo ilaçi që iu tha për shkarkimin e kripës atë e lodhte shumë. Kur tanët ua vunë këtë në dukje francezëve, ata e rekomanduan të përdorej një diuretic me efekt të vonuar.

Këtu qëndronin ndryshimet në terapinë midis specialistëve francezë dhe mjekëve tanë. Asnjë gjë tjetër esenciale nuk ka midis tyre, dhe kjo është shumë pozitive, se tregon që trajtimi nga mjekët tanë ka qenë dhe është shumë korrekt. Megjithëse mjekimet edhe kundër Parkinsonit shoku Enver i janë bërë në rregull, për të hequr merakun pardje biseduam me shokun Enver që ta thërrisnin profesorin specialist për këtë sëmundje, por ai nuk ishte dakord, madje siç më tregoi Nexhmija, një ditë më parë kishte biseduar edhe ajo vetë për këtë çështje me të. ‘Përse të vijë?’, na tha ai. Po ne i shprehëm mendimin se, nuk humbasim ndonjë gjë sikur të vinte, se francezët tani i dinë të gjitha këto që dinë mjekët tanë dhe ne do të marrim masa që asnjeri të mos e marrë vesh një gjë të tillë, duke e sjellë mjekun francez si turist. Sidoqoftë, me ca zor, por e bindëm.

Kjo as shton as pakëson gjë, se mjekimet i janë bërë në rregull edhe kundër Parkinsonit, madje francezët thanë se keni bërë shumë mirë që ia keni filluar edhe këtë kurë, mbasi ilaçi i përdorur nuk sjell asnjë dëm edhe sikur mos ta ketë këtë sëmundje. Të gjitha këto që jua thashë, shoku Enver i di, po jo në këtë shkallë shqetësuese që ju tregova. Kështu, për specialistin francez që është thirrur të vijë, nuk i kemi thënë se do ta vizitojë për Parkinsonin, po për të parë mënyrën e dhënies së kurave. Edhe për insuficiencën e theksuar kardiake, gjithashtu nuk i kemi folur me atë seriozitet që është gjendja e tij, dhe duhet njohur se kjo gjendje është shumë serioze, prandaj duhet të jemi të gjithë shumë të ndërgjegjshëm, megjithëse shokut Enver ia kemi treguar në mënyrë të moderuar gjendjen e tij.

Terapia e re që është filluar, t’i bëhet, mund të sjellë ndonjë përmirësim, dhe ne urojmë që shoku Enver ta marrë veten. Po këtë do ta shikojmë. Në këto kushte, natyrisht edhe gjendja e tij shpirtërore ka ndryshuar. Shoku Enver është bërë i ndjeshëm. Ja, kur vajta pardje dhe po i flisja për pusin e ri fontanë që është hapur, filloi të ngashërehet dhe u prek shumë.

Gjithashtu, sa sheh diçka në TV, preket. E tillë është edhe sëmundja. Në këtë gjendje ne kemi ndjekur e do të ndjekim rrugën që të mos e rëndojmë me punë shokun Enver mbi mundësitë e tij fizike të tanishme; do ta ngarkojmë me aq sa mund ta përballojë për të mos i sjellë asnjë vështirësi. Unë jam përpjekur për ta mbajtur në korent të punëve, natyrisht shumë shkurt dhe pa e futur në hollësi. i shkoj vazhdimisht në shtëpi dhe ai vetë më merr ndonjëherë në telefon. Edhe shokun Adil e merr në telefon, dhe ky gjithashtu i dërgon vetëm ndonjë material të domosdoshëm.

Pra duke marrë parasysh gjendjen e rëndë shëndetësore të shokut Enver, jam përpjekur të mos e ngarkoj, por ta vë në dijeni për problemet e aspektit politik, pa e futur në detaje. Këtë praktikë do ta ndjekim edhe në të ardhmen që të mos e rëndojmë. Madje tani na del problemi i Spartakiadës, që do të bëhet me rastin e 40-vjetorit të Çlirimit, ku është e domosdoshme që ai të marrë pjesë, pasi me daljen e tij në publik, e kërkon interesi i partisë. Në këtë manifestim të madh fizkulturor do të jetë tërë populli dhe rinia e Tiranës që ka dëshirë të shikojë Komandantin. Për këto arsye u detyrova ta shtroj para jush këtë çështje, mbasi jemi përpara situatave të reja.

Ne i kemi marrë të gjitha masat për të siguruar daljen e tij para publikut të kryeqytetit pa i krijuar asnjë vështirësi, se ecjen në tribunën e stadiumit ia kemi siguruar ta bëjë në rrugë fare të shkurtër dhe horizontale, vetëm 6-7 hapa, derisa të zërë vend në kolltukun ku do të ulet dhe andej nuk do të lëvizë më deri në mbarim të manifestimit. Ndonjë shok mund të ketë mendimin që të shtyhet edhe ca ditë më tutje Spartakiada, por duhet kuptuar mirë se këtu nuk kemi të bëjmë me një sëmundje gripi, fjala vjen që zgjat ca ditë, i sëmuri përmirësohet dhe del përsëri në punë.

Gjendja e shokut Enver është ndryshe. Ai po kalon tani disa vështirësi më të mëdha nga sa kishte përpara, gjë që e vutë re të gjithë në seancën e parë të Plenumit të 9-të të KQ të Partisë, megjithëse atë ditë ai erdhi në mbledhje me këmbët e veta, kurse tani e ka më të vështirë të ecë. Sidoqoftë, çështjen e daljes së tij në manifestim do ta shohim, vetëm dua të them se kjo ka rëndësi të madhe mbasi të gjithë dëshirojnë ta shohin atje, dhe jo vetëm populli i Tiranës, po i tërë Shqipërisë.

Në stadium ne do të vendosim për këtë qëllim aparaturat e televizionit si në të gjitha rastet e këtij lloji. Prandaj do të përpiqemi ta rregullojmë daljen e tij me qëllim që populli të gëzohet. Megjithatë, çështjen do ta shohim ditët e ardhshme. Unë mendoj që edhe sikur ta shoqërojë njeri për krahu, nuk ka gjë. Pastaj e marrin të gjithë me mend që si mosha edhe sëmundja i kanë këto fenomene. Sidoqoftë, për pjesëmarrjen e tij në Spartakiadë kemi akoma edhe shumë ditë kohë për të vendosur, prandaj të mos shpejtohemi. Të them të drejtën, nuk mundja ta mbaja vetë këtë shqetësim, prandaj ju mblodha t’jua thosha të gjitha këto që ta dijë Byroja Politike.

Megjithatë, mjekët tanë janë në krye të detyrës dhe vetë shoku Enver me shumë rigorozitet zbaton të tëra kurat që i japin ata. Të gjitha këto që thashë duhet t’i mbajmë për vete. Tani të vëmë të tëra forcat për të kryer në këto kushte detyrat. Ky do të jetë edhe lehtësimi më i madh për gjendjen e tij, që të mos e shqetësojmë për problemet e mëdha që kemi përpara dhe që na shqetësojnë të gjithëve, por ca më shumë atë. Prandaj, sa më shumë suksese të kemi në punët e Partisë dhe të shtetit, aq më tepër do të ndikohet pozitivisht dhe në përmirësimin e gjendjes shpirtërore dhe fizike të shokut Enver. Kjo do të jetë e mirë për të dhe kjo është tani detyra jonë kryesore. Të gjitha shërbimet ne po ia bëjmë e do t’ia bëjmë, dhe shpresoj që shoku Enver ta kapërcejë këtë vështirësi në sajë të kujdesit që po tregohet dhe të ilaçeve që i janë siguruar, dhe për ta marrë veten, gjë që do të jetë me shumë rëndësi për Partinë.

Tiranë, më 15.10.1984

Categories
Art dhe Kulture

Një vështrim mbi librin “Enver Hoxha” të Blendi Fevziut

Në panairin e fundit të librit, të hapur në Tiranë nga fundi i vitit që shkoi, çudia më e madhe, e cila nuk zgjati vetëm tri ditë, ishte reklama e bujshme që i bënë disa media televizive e të shkruara, librit “Enver Hoxha” të gazetarit Blendi Fevziu. Jehona e këtij libri, që në përmasa më të vogla vazhdon edhe sot, i eklipsoi të gjithë librat e tjerë të shkrimtarëve shqiptarë dhe ata të autorëve më të shquar të botës, të cilët mbushnin stendat e panairit. Njerëzit u turrën të gjithë tek stenda ku qëndronte vetë Fevziu, i cili u jepte pa kursim e me shumë gëzim autografe blerësve të “Enver Hoxhës”, që ngjanin si blerësit e kapelave të mister Foksit, që përshkruan Iljin, në librin e tij “Krijimi i botës së re”. Sipas organizatorëve të panairit, ky ishte libri më i shitur, që i kaloi parashikimet. Mund të thuhet se brenda tri-katër ditëve, ai arriti një “rekord botëror”, në raport me numrin e popullsisë së vendit tonë. Dhe nëse çmimi “Nobel” do të jepej sipas këtij kriteri, tanimë ai do të kishte mbërritur në Shqipëri. Po një ndihmesë jo të vogël në këtë drejtim, dha edhe promovimi i mëpastajshëm i “Enver Hoxhës”, me shumë pompozitet, në Pallatin e Kongreseve, ku u dyndën politikanë, pushtetarë e diplomatë të huaj, si edhe shumë ish-miq e dashamirës të diktatorit, të cilët dikur i bënin fresk e i thurnin himne lavdie apo që hanin, pinin e dëfrenin me familjarët e të ndjerit. Këta njerëz “nuk i dinin” asokohe bëmat e Enverit, “nuk e shihnin dot” se si rripej e shtypej një popull i tërë, se si keqtrajtoheshin, internoheshin, burgoseshin e pushkatoheshin me urdhrin e tij, mijëra shqiptarë të pafajshëm, që mendonin ndryshe nga Ai; nuk e kishin marrë vesh se Ai dënoi më kot deri edhe shokët e tij të idealeve dhe të krimeve komuniste…

Dhe tani që Blendi Fevziu ua zbuloi ato “mistere” me librin “Enver Hoxha”, u mblodhën të gjithë në atë takim “gala”, për ta dënuar veprimtarinë çnjerëzore të diktatorit si dhe krimet e komunizmit, duke trokitur gotat e shampanjës. Po cila është e veçanta e këtij libri zhurmëmadh? A ka vlera të vërteta letrare apo është thjesht një gazetari, një përmbledhje pjesësh të shkëputura nga intervista, artikuj e libra të autorëve të ndryshëm? Çfarë të rejash sjell ky autor për lexuesin shqiptar? A është kjo “E para biografi” e Enver Hoxhës, siç shkruhet mbi kapak, apo vetëm një libër mediokër, siç e ka cilësuar ndokush? Pra, “Enver Hoxha” i Fevziut, a është një biografi e mirëfilltë? A paraqitet fytyra e vërtetë e diktatorit, e paretushuar? A ishte i vetëm Enveri apo kishte edhe bashkëpunëtorë në krime? Nëse ka pasur të tillë, atëherë cili është vendi që ata zënë në këtë libër? Cilët nga ata janë ende midis nesh dhe ndihen edhe më mirë, madje edhe më të lumtur se sa më parë; ndërkohë që shteti demokratik u ka lidhur pensione suplementare dhe u ka dhënë tituj nderi e medalje nga më të lartat? Përgjigjet e këtyre pyetjeve, do t’i gjejë vetë çdo lexues i vëmendshëm, që njeh realitetin shqiptar, sapo të mbarojë së lexuari këtë “biografi”.

Ajo që bie në sy, fillimisht, është ndërtimi i brendshëm i këtij libri, (kompozicioni), që fillon me vdekjen e diktatorit, për të kaluar fill tek ngjitja e tij në majën e pushtetit, duke vijuar pastaj me tema të tjera, për t’u kthyer përsëri e për të përfunduar me vdekjen e Hoxhës. Por, mbas një leximi “me laps në dorë”, ajo që të befason më shumë, është numri jashtëzakonisht i madh i gabimeve të shtypit dhe i atyre gjuhësore: mbi njëqind e tridhjetë e tetë! Kjo flet për një punë të nxituar, “me goditje të përqendruar”, të përfunduar në “qershor-gusht 2011”, siç duket, për të kapur “Panairin e librit”, gjë që u arrit “me sukses”… Për këto gabime, të pakorrigjuara as në fundin e librit, siç veprohet zakonisht, nuk mund të qortohet vetëm korrektori, por edhe vetë autori, i cili duhej t’i kishte hedhur një shikim të fundit librit, përpara se të kalonte për shtypshkrim. Ndofta në Evropë, një libër me kaq shumë gabime, do të konsiderohej “jashtë standardit”. Por, tek ne këta janë të kalueshëm, sipas vlerësimit “Buono per Albania”.

Në këtë libër, lexuesi ndeshet edhe me disa pasaktësi shprehjesh, datash e faktesh historike, të palejueshme për një libër serioz, të një të diplomuari për Gjuhë e Letërsi, në Universitetin e Tiranës, i cili është marrë edhe me histori, e që ka një përvojë 20-vjeçare në gazetari.  Po le ta vërejmë së bashku, faqe për faqe, librin “Enver Hoxha” të Blendi Fevziut:

Faqe 10: “Prej vitit 1963 (Sulo Gradeci – shënimi im), fiksonte me të gjithë ngjarjet e jetës së shefit dhe të familjes; filmime të gjata, ku Hoxha shfaqej lirshëm, pa kujdesin dhe pompozitetin e pamjeve zyrtare, atyre që pushtonin ekranet e kinemave dhe të televizioneve.

– Në ato vite, në Shqipëri kishte disa kinema; por, vetëm një televizion, atë shtetërorin.

Faqe 11: “A e di që fuqia e tij mitike, ajo që e ka bërë të kontrollojë çdo gjë në jetën e një populli prej 3.5 milion banorësh, këtu s’ka më vlerë?

– Në atë kohë, Shqipëria nuk kishte një popullsi prej 3.5 milion banorësh. Sipas regjistrimit të vitit 1980, vendi ynë kishte 2.675.000 banorë. Në vitin 2001, numri i banorëve ishte 3.069.275.

Faqe 18: “Pak vetë e mbanin mend (Enver Hoxhën – shënimi im) tek shërbente në një tregtore cigaresh dhe pijesh, njëherësh edhe kafene e vogël, të quajtur “Flora”, pronë e paraardhësit të tij, kryeministrit kolaboracionist Ibrahim Biçakçiu, që sapo ishte burgosur.

– Kur Enver Hoxha me qeverinë e tij hynë në Tiranë, më 28 nëntor 1944, Ibrahim Biçakçiu ende nuk ishte burgosur. Ai u arrestua në Shkodër, në dhjetorin e atij viti.

Faqe 20: “Pas viteve ’90 dëshira për ta treguar historinë e Enver Hoxhës dhe të karrierës së tij ashtu siç ishte reale, shpesh i zhyti rrëfimtarët në kurthin e kalimit të cakut, të denigrimit pa shkak dhe të memuaristikës së diktuar nga zhvillimet e ditës. Enver Hoxhën u orvatën ta zhdukin nga çdo piedestal, duke nisur nga pyetjet bazike: A kishte qenë ai realisht komunist? A kishte qenë ai i pari i Partisë apo e kishte uzurpuar Partinë që mori pushtetin në dorë? Pothuajse askush nuk pati kthjelltësinë të kuptonte se e gjitha kjo kishte pak rëndësi.

– Qartësisht, Fevziu shpreh keqardhjen që Enver Hoxhën “e zhdukën nga çdo piedestal”. Sipas tij, ka “piedestale”, mbi të cilat diktatori mund të qëndronte; por, ai nuk tregon se cilat janë ato.

Për autorin e kësaj biografie, “pak rëndësi ka” që të tregohet për brezin e sotëm, nëse Enver Hoxha ka qenë “realisht komunist” ose jo dhe nëse ai “e kishte uzurpuar Partinë”. Kjo është me të vërtetë e çuditshme.

Faqe 21: Duke folur për pesë ditëlindjet e ndryshme të Enver Hoxhës, të regjistruara në kohë dhe vende të ndryshme: 12 maj 1908, 17 qershor e 3 tetor (vitet 1929 e 1930), 3 shtator e 16 tetor, autori i “biografisë” thotë se “Janë me gjasë produkt i kaosit që shoqëronte Shqipërinë në atë kohë.” Por, ai nuk tregon se kjo bëhej me vullnetin e vet Enver Hoxhës, për nevoja falsifikimi e fshehjeje të identitetit; dhe se kjo nuk u ndodhte të gjithëve. E vërteta është se regjistrat e Gjendjes Civile të asaj kohe (vitet 1929 e 1930), kanë qenë shumë më të sakta se sa këto të sotmet.

Faqe 26: “Familja Hoxha duket se mori vendim që djali i saj i vetëm të shkollohej në Korçë, Liceu Francez i së cilës ishte pa dyshim shkolla më e mirë në vend.

– Nuk mund të thuhet se “Liceu Francez ishte pa dyshim shkolla më e mirë në vend”, por “ndër më të mirat”.

Sepse të tilla ishin edhe “Shkolla Teknike Shqiptare” e Tiranës, e drejtuar nga amerikani Harri Fulc; Shkolla Normale e Elbasanit, Shkolla Tregtare e Vlorës, Gjimnazi i Shkodrës, Shkolla Bujqësore e Kavajës, Instituti Femnor “Nana Mbretneshë” në Tiranë e ndonjë tjetër.

Faqe 27: “Enver Hoxha 19-vjeçar mbërriti në qytetin e fisëm juglindor.”

– Përse Korça, ndryshe nga qytetet e tjera, qenka një “qytet i fisëm”?

Faqe 28: “Ajo (Sabiha Kasimati – shënimi im) nuk u angazhua në politikë, por u arrestua për atë që njihet si “incidenti i bombës” në Ambasadën Sovjetike në vitin 1953 dhe u pushkatua pa gjyq.

– Ajo ngjarje nuk ka ndodhur në vitin 1953, por në shkurt të vitit 1951.

Faqe 29: Atë që u hodh në oborrin e Ambasadës Sovjetike më 19 shkurt 1951, Blendi Fevziu e quan “bombë ‘Molotov’”. Por askush, në asnjë dokument nuk e ka quajtur kështu. Në procesverbalin e mbledhjes së Byrosë Politike të K.Q. të PPSH-së, të mbajtur më 20 shkurt 1951, shkruhet se ajo ishte vetëm “një dinamit i mbështjellë me letër dhe i lidhur me një fitil… që ka bërë një zhurmë të fortë.” Ndërsa “bomba Molotov”, është një shishe me lëndë djegëse, që djeg por nuk bën “zhurmë të fortë”.

Faqe 33: “(Bahri Omari – shënimi im), me gjasë paguhej nga jugosllavët dhe nga vetë italianët për ta përdorur në një moment kur raportet e tyre me Zogun mund të ndërlikoheshin.”

– Historia, biografia apo çdo libër tjetër që flet për personalitete e ngjarje historike, nuk shkruhet “me gjasa”.

Në këtë rast, Fevziu ka imituar Enver Hoxhën, duke e paraqitur – pa fakte e dokumente – edhe Bahri Omarin si agjent të dyfishtë apo poliagjent.

Faqe 43: “… 20 vjet më parë Pipa kishte botuar edhe në formën e një fletë volanti komentet e tij për jetën e lirë seksuale të Hoxhës dhe sidomos për orientimin e tij homoseksual. Ajo fletë që qarkulloi në emigracion, afërmendsh që ra edhe në duart e Ministrisë së Brendshme në Shqipëri: një dokument që, me shumë gjasë, duhet të ketë ndikuar fort në eliminimin e Mehmet Shehut, në vitin 1981.

– Nuk mund të besohet që “me shumë gjasë” të ketë qenë ajo fletë, që “ndikoi fort” dhe që e çoi në vdekje Mehmet Shehun. Çështja e tij nuk duhet të merret aq përciptas, sepse rrënjët ishin shumë të thella.

Faqe 43-44: “Pas vitit 1991 kjo zhurmë (për homoseksualitetin e Enver Hoxhës – shënimi im), për të cilën mund të dënoheshe me vdekje në Shqipëri në se shkonte në vesh të Sigurimit të Shtetit, u bë një lloj akuze thuajse publike. U përmendën emra gay-sh të famshëm tiranas etj., të cilët, sipas traditës orientale, e paskëshin pasur Hoxhën dylber të tyrin, por deri sot, përveç thashethemnajës, askush nuk ka dhënë ndonjë fakt në këtë drejtim: asnjë prej miqve të tij të vjetër, edhe prej atyre pak që mbijetuan, nuk ka ditur të thotë diçka konkrete për këtë dimension të tij.

– “Zhurma” dhe “akuzat” për atë ves të Enver Hoxhës, kanë filluar që në rininë e tij dhe jo “pas vitit 1991”.

Për këtë çështje, Blendi Fevziu, haptas merr rolin e avokatit mbrojtës të diktatorit, duke i hedhur poshtë dëshmitë e shumta të “miqve të tij të vjetër”, bashkënxënësve e bashkëqytetarëve, të cilat i quan “thashethemnajë”. Ai kërkon “diçka konkrete për këtë dimension” të Hoxhës (ndofta ndonjë foto pornografike, filmime a incizime me përgjues dhe kamera të fshehta, apo me mjete të tjera, që aso kohe nuk ekzistonin.) Për këtë “pastrim” që ai kërkon t’i bëjë figurës së Enver Hoxhës, ithtarët e tij duhej ta falënderonin Blendi Fevziun e jo ta digjnin atë libër.  Por, duke u orvatur ta nxjerrë fare të larë personazhin e tij, për sa i përket atij “dimensioni”, autori

– pa dashur – e përforcon më shumë dyshimin, kur vijon të tregojë më tej:

Nuk është çudi që, më shumë se një anë e jetës së tij, kjo të ketë qenë një etiketë që i mbeti nga frekuentimi i rretheve të Lucien Vogel-it në Paris në mes të viteve ’30, rrethe në të cilat ndikimi i gay-ve ishte shumë i fortë dhe pikërisht për këtë arsye, si dhe për akuzat që po bëheshin gjithnjë e më publike dhe po ktheheshin në skandale, Kominterni vendosi të mos i financonte më.” Sipas Fevziut, përkundër proverbit “më trego se me kë rri, të të them se cili je”, djaloshi simpatik e i papunë, Enver Hoxha, nuk ishte i atillë, por i mbeti ajo “etiketë”, nga shoqërimi me homoseksualët e Francës. Sipas tij, për atë akuzë, mungojnë prova të tjera “ konkrete”. Një mbrojtje si kjo, deri më sot nuk ia kishte bërë askush “dimensionit” të Hoxhës.

Faqe 46: Blendi Fevziu e merr nën mbrojtje Enver Hoxhën edhe për kohën e qëndrimit në Bruksel, si sekretar pranë Konsullit të Nderit të Shqipërisë në Belgjikë, kur për sjellje të padenjë dhe për vjedhjen e arkës së Konsullatës gjatë shërbimit të tij, e përjashtuan nga ajo punë. Për këtë ngjarje kanë folur e kanë shkruar disa studiues dhe dëshmitarë të asaj kohe. Por, autori i “Enver Hoxhës” nuk i merr parasysh fare ato dhe shpreh bindjen e vet të patundur se : “Ka shumë gjasë (përsëri me “gjasa” – shënimi im) që të gjitha këto të jenë fryt i fantazisë së kundërshtarëve të tij përderisa asgjë nuk është vërtetuar zyrtarisht.” Mirëpo, largimi i tij nga puna u bë zyrtarisht dhe Blendi nuk tregon shkakun e vërtetë, duke lënë të kuptohet se ishte diçka normale. Pra edhe në këtë rast i jep “pafajësinë” Enver Hoxhës. Rrëfimet e dëshmitarëve për aventurat dhe skandalet e Hoxhës në Bruksel, ai i konsideron si “fryt i fantazisë së kundërshtarëve të tij”; ose – e thënë ndryshe – i atyre që “nuk ia donin të mirën Partisë dhe shokut Enver”.

Faqe 49: Në vijim të avokatisë së tij, autori e paraqet Enver Hoxhën edhe si djalë të urtë e namusqar, pa asnjë histori dashurie me femrat, përveç asaj me Nexhmijen. Ai shkruan se “sipas asaj çfarë rrëfenin miqtë e tij, i pëlqenin femrat”. Por, këtë e vë menjëherë në dyshim, sepse – sipas tij – “nuk përmendet emri i ndonjë femre konkrete, me të cilën ai të jetë shoqëruar ose për të cilën të ketë pasur simpati në atë kohë.” Mirëpo, këtë pretendim të Fevziut e përgënjeshtron vetë Hoxha, në librin e tij “Mes njerëzve të thjeshtë”, botuar në Tiranë, më 1984, në kapitullin “Disa kujtime për Tefta Tashkon dhe vëllezërit e saj, Gaqon dhe Alekon”. Në lidhje me këtë, Kastriot Myftaraj, në librin e tij prej 500 faqesh, “Jeta e fshehur e Enver Hoxhës”, Tiranë 2008, faqe 159, shkruan: “Midis Enver Hoxhës dhe Tefta Tashkos lindi një dashuri me shikimin e parë. Tefta Tashko (1910-1947), një artiste që kishte studiuar në Francë u godit si nga një rrufe, nga djaloshi i pashëm dhe që gjithë jetën e vet ushtronte një manjetizëm diabolik mbi njerëzit…

Tefta që në takimet e para filloi ta thërriste Enverin me shkurtimin përkëdhelës “Eno”. Më pas, ajo djalit të saj të lindur në 1943, do t’i vinte një emër të çuditshëm “Eno”.” Të tjerë kanë folur e shkruar për njohjen e Hoxhës me njërën nga të gjashta motrat e mbretit Zogu i Parë, me atë më të voglën e më të bukurën, Maxhiden, si dhe për qëllimin e tij për t’u fejuar me atë. (Gazeta “Sot”, 29 tetor 2011, Kastriot Myftaraj: “Fejesa me motrën e vogël të Zogut, Princeshën Maxhide…”. Gjithashtu, dihet dashuria e njëanshme dhe urrejtja e Enver Hoxhës për intelektualen gjirokastrite, Musine Kokalari, si dhe për Sabiha Kasimatin, mbi të cilat më pas u hakmor egërsisht, i fyer nga mospranimi i tyre. Po kështu, në një të përditshme të disa muajve më parë, është treguar mbi dëshirën dhe përpjekjen e Enver Hoxhës, për të shtënë në dorë një italiane të bukur, që gjendej familjarisht në Gjirokastër. Për mospranimin nga ana e saj, ai do të hakmerrej pak vite më vonë, kur mori pushtetin, duke ia dënuar dhe dërguar të shoqin në burgun e Burrelit, ku edhe vdiq. Këto që përmendëm e që tanimë dihen, si dhe të tjera si këto, për Blendi Fevziun, nuk kanë qenë  “femra konkrete”, por abstrakte. Ai nuk don të besojë as Vedat Kokonën, të cilin vetë e citon, teksa tregon për Enver Hoxhën: “Është e kolme, – më tha. – Është nxënësja e ime…”. Pra, Enveri “i urtë” e “i ndershëm”, i shikonte me sy epshor edhe nxënëset e veta, pa le pastaj të tjerat.

Faqe 60: “Ai (Beqir Ajazi – shënimi im) e kujton kështu atë takim, që do të ishte i fundit me profesorin dhe mikun e Liceut, (Enver Hoxhën – shënimi im), njeriun që më pas do ta shihte nga burgu në TV ose në tribunat e kongreseve, por nuk do t’ia shtrëngonte dot dorën kurrë më.

– Beqir Ajazi ka qenë në burg në ato vite, kur Shqipëria nuk kishte ende televizion (1944-1954).

Faqe 73: “Një komitet prej 7 vetash, i përbërë nga Qemal Stafa, Koçi Xoxe, Ramadan Çitaku, Gjin Marku, Tuk Jakova, Kristo Themelko dhe Enver Hoxha, do të kryente funksionet deri në mbledhjen tjetër.

– Këtë komitet “prej 7 vetash”, autori herë e quan “Komitet Qendror” dhe herë “Byro”, duke e reduktuar në 5 veta: “I barabartë mes 5 anëtarëve të tjerë, Hoxha nisi të marrë në dorë drejtimin e Partisë pa pyetur për vendimet e Mbledhjes Themeluese”. E shprehur në këtë mënyrë, rezultojnë gjashtë vetë: Enveri me 5 anëtarë të tjerë.

Faqe 75: Autori i librit nuk tregon se si komiteti “prej 7 vetash” përfundoi me “5 anëtarë”; ndërkohë që shkruan se: “Praktikisht, në mungesë të një sekretari të parë dhe me një komitet me 5 anëtarë, ishte Miladin Popoviçi ai që drejtoi PKSH-në që prej 8 nëntori 1941 e deri më 18 mars 1943.”

Faqe 87: “ai (Sejfulla Malëshova – shënimi im) u degradua derisa u internua në Fier.”

– Për Sejfulla Malëshovën nuk është e përshtatshme fjala “u degradua”, mbasi ai nuk ishte ushtarak.

Në këtë rast, ajo fjalë mund të merret me kuptimin e “prishjes a rënies shkallë-shkallë të vlerave të tij” (Shif

“Fjalori i gjuhës së sotme shqipe”, Tiranë 1980, faqe 300); mund të kuptohet edhe si “degradim moral” apo

“degradim si njeri”. Po në të vërtetë, Sejfulla Malëshova qëndroi lart moralisht, deri në fund të jetës së tij.

Faqe 92: “Ai (Sadik Premtja – shënimi im) u kap në pritë….. Premtja i shpëtoi pusisë, u njoftua në kohë dhe arriti të arratisej.”

– Këtu, autori kundërshton vetveten, sepse “prita” dhe “pusia” janë e njëjta gjë, janë sinonime. Fjalia e dyte, kundërshton të parën: i shpëtoi pusisë se u njoftua në kohë dhe arriti të arratisej; pra, nuk u kap në pritë.

Faqe 92: “(Sadik Premtja – shënim im) U vendos në Francë, ku jetoi për afro 47 vjet duke punuar punëtor i thjeshtë dhe i sfilitur nga paranoja se Sigurimi shqiptar e ndiqte dhe Hoxha donte ta eliminonte.”

– Sadik Premtja nuk vuante nga sëmundja psikike e paranojës, por atë e ndiqte me të vërtetë Sigurimi për ta vrarë, mbasi Enver Hoxha e kishte dënuar me vdekje që nga koha e luftës, kur ishte në Shqipëri. Në këtë çështje,

Fevziu është konfuz dhe kundërshton thëniet e veta, kur shkruan më tej:

“Ndonjë tentativë e tillë nuk faktohet, por në dokumentet e Arkivit të MPB dëshmohet një rast kur Llambi Peçini, që ndodhej në Paris, ka tentuar ta vrasë atë. Po ashtu gjenden plot letra, në të cilat agjentët shqiptarë në

Paris instruktohen të japin të dhëna të detajuara për vendndodhjen e Premtes, për angazhimin e tij dhe sidomos për lidhjet e tij dhe miqësitë që kishte atje me emigracionin shqiptar.”

– E pra, çfarë faktesh e dokumentesh të tjera kërkon Fevziu, për t’u bindur se nuk kemi të bëjmë me “paranojë” apo me “halucinacione” të Sadik Premtes, por me një përndjekje reale, të vazhdueshme e këmba-këmbës, nga agjentët e Sigurimit shqiptar, që kërkonin ta vrisnin?

Faqe 110: “Vrasjen e Mustafa Gjinishit, sipas të dhënave të mësuara së fundmi, e kishte ekzekutuar Liri Gega dhe Ndreko Rino.

– Përse autori nuk ua tregon lexuesve, burimin e atij informacioni që “e ka mësuar së fundmi”? Më tej ai flet për vrasjen e Liri Gegës shtatzënë, nga regjimi i Hoxhës, “në mes të viteve ‘50”. Por, nuk thotë asnjë fjalë më shumë për Ndreko Rinon, pjesëmarrës në vrasjen e Gjinishit dhe në krime të tjera, emrin e të cilit -për çudi- e mban sot një rrugë në Tiranë. Ai mund të tregonte, për shembull, se si me urdhrin e Enver Hoxhës dhe si besnik i tij, majori Ndreko Rino u dërgua në Veri, tok me Mehmet Shehun e të tjerë, ku kryen një operacionin shfarosës, me vrasje fshatarësh të pafajshëm, grabitje bagëtish e pasurish të tjera dhe djegie shtëpish. Ato krime e masakra të tmerrshme, të urdhëruara nga Enver Hoxha, që nuk i patën kryer as pushtuesit e huaj, Blendi Fevziu do t’i kishte parë të shkruara në dokumente, raporte, urdhra dite, etj., me firmat e autorëve të tyre, po të kishte marrë mundimin të shkonte deri në Arkivin Qendror të Shtetit dhe të shihte – të paktën – Fondin 14/AP STR, Dosja nr. 215, të vitit 1945.

Faqe 114: “Në atë kohë, (shtator 1943 – shënimi im), komunistët diku vetëm e diku me forcat e “Ballit Kombëtar”, kontrollonin pothuajse gjithë qytetet e tjera të Jugut të Shqipërisë.”

– Mbas prishjes së “Marrëveshjes së Mukjes”, të 1-2 gushtit 1943, komunistët nuk kanë bashkëpunuar kurrë më, me forcat e “Ballit Kombëtar”, po ishin në luftë për jetë a vdekje, mbasi synonin marrjen e pushtetit dhe qeverisjen vetëm, pa forcat nacionaliste të “Ballit” e të “Legalitetit”.

Faqe 120: Duke shkruar për Abaz Kupin, autori e cilëson atë si “Trim, me një karizëm të lindur, por padyshim edhe brigand.”

– Fjala “brigand” mungon në “Fjalorin e Gjuhës së Sotme Shqipe” të vitit 1980. Sipas “Fjalorit Kryesor të Frëngjishtes”, “brigand” do të thotë: njeri që merret me vjedhje e grabitje. E njëjtë me fjalët: bandit, keqbërës, hajdut. Një emërtim të tillë për Abaz Kupin (Bazin e Canes), nuk e gjejmë tek jetëshkrimi i tij, në “Fjalorin Enciklopedik Shqiptar”, faqe 1417, të vitit 2008. Këtë epitet, që nuk ia kanë vënë atij as kundërshtarët politikë,

B. Fevziu e gjen me vend ta përdorë tek libri “Enver Hoxha”!

Faqe 120: “Bazi i Canes (Baz shkurtimi i emrit Abaz, Cane emri i së ëmës).”

– Këtë gafë, autori nuk duhej t’ia kishte lejuar vetes; sepse me hamendje dhe pa pyetur askënd, ka bërë “nënë”, babën e Abaz Kupit! Në të vërtetë, ashtu siç është “Baz” shkurtimi i emrit Abaz, edhe “Cane” është shkurtimi i emrit Hasan, që mbante i ati dhe jo e ëma e Abazit. Nëna e tij quhej Mahmudije dhe shkurtimisht i thërrisnin Dudije ose Dude.

Faqe 136: Është përsëritur “Letra që Nexhmija i dërgon E. Hoxhës, më 14 tetor 1943”, e cila është dhënë edhe një herë tjetër në faqen 82. Duket sikur ky është i vetmi dokument, që ka mundur të gjejë ose që ka dashur të paraqesë B. Fevziu, për “Panterën e zezë”, në këtë libër, ku ajo nuk shfaqet si e tillë. Kuptohet se Nexhmija nuk mund të dalë “e zezë” vetëm se në moshën 19-vjeçare i ka dërguar një copë letër shokut Enver, me të cilën spiunonte disa nga shokët e luftës, dhe që si përfundim ata nuk morën asnjë ndëshkim. Si anë e dobët e saj, është treguar edhe qëndrimi mospërfillës ndaj shoqes së vjetër të shkollës e të luftës, më pas kundërshtare politike, Liri Belishovës, duke mos i dhënë mundësinë t’i qëndronte pranë në çastet e fundit të jetës, vajzës së vet të shtruar në spital. Por, në të gjithë librin nuk gjendet asnjë dokument apo fakt tjetër, që do të mund ta bënte Nexhmije Hoxhën kriminele, apo bashkëpunëtore në krime. Thuhet vetëm se ajo ishte tepër serioze dhe e vrazhdë me vartësit e saj. Po serioziteti dhe rigoroziteti në punë, nuk mund të konsiderohen si anë negative të saj, përderisa asnjë nga nëpunësit dhe ata që e rrethonin nuk ka treguar ndonjë rast ndëshkimi prej asaj.

Nga Tanush Kaso