Categories
Personazhe

Ditëlindja/ 109 vite më parë lindi Nene Tereza

Sot është një ditë e shënuar dhe që vlen të kujtohet nga të gjithë shqiptarët në mbarë botën.

Si sot 109 vite më parë erdhi në jetë një ndër njerëzit më të shquar të Shqipërisë, që do të kujtohet padyshim brez pas brezi. Bëhet fjalë për Gonxhe Bojaxhiun, e njohur në gjithë botën si Nënë Tereza. Gruaja me mendje dhe zemër të madhe lindi më 26 gusht 1910 në Shkup.

Nobelistja e paqes ia kushtoi tërë jetën e saj çështjes së bamirësisë, duke i ndihmuar familjet e varfra dhe personat e sëmurë. Nëna Terezë ndërroi jetë më 5 shtator 1997.

Categories
Analiza

Në kërkim të Nënë Terezës …

nene tereza

Shtator 19, 2012 / Në muajin mars të këtij viti, në Galerinë Kombëtare të Arteve, në Tiranë, u organizua konkursi ndërkombëtar për monumentin kushtuar 100-vjetorit të Pavarësisë së Shqipërisë. Ishte një ngjarje e shënuar në jetën publike dhe artistike, me përmasa mjaft të mëdha, ashtu siç e meriton ky përvjetor i lavdishëm i historisë së kombit tonë. Është për t’u admiruar numri i madh i artistëve dhe i studiove artistike mbarëshqiptare dhe të huaja, që u paraqitën me punimet e tyre, jo pak, por mbi 80 të tilla. Njëra më e bukur se tjetra. Cilido që pati rastin ta vizitojë, detyrimisht, do të ndalonte disa minuta para çdo vepre e shpesh u rikthehej për ta parë e kuptuar më mirë mesazhin dhe madhështinë e secilës.

Rasti e solli që edhe unë të përfshihem në “ethet” e kësaj veprimtarie. Në konkurs mori pjesë edhe vëllai im, Hydbi Tarelli, i cili është me banim në Kanada. Puna që paraqiti ishte një bashkëpunim artistik me arkitektin hungarez, Laszio Kerekes, i cili jeton e punon po në Kanada. Jam adhurues i pikturës dhe skulpturës. Si vizitor, kam marrë pjesë në shumë ekspozita dhe kam provuar e përjetuar ndjesi artistike që përcjellin autorët me veprat e tyre. Ndërsa, ndryshe, këtë herë, pasi po provoja ndjenjat, emocionet dhe shqetësimet e një njeriu të aftër artist, që hyn në garë për të treguar aftësitë e veta, pse jo edhe për të fituar.

Pak rëndësi kanë këto. Një mëngjes, që para orës 8.00, pasi nuk na mbante vendi, u paraqitëm pranë Galerisë. U ulëm në kafenenë aty pranë, për “të mbledhur veten”. Pas një copë here, vëllai shkoi e dorëzoi punën e tij. U kthye në kafe disi i lehtësuar: bocetin e kishte sjellë që nga Kanadaja, me merak që mos i dëmtohej gjatë rrugës. Porsa u ul, të tjera shqetësime filluan, ndaj zuri e po thotë se në ç’pozicion të sallës do të vendosej maketi i tij, në mënyrë që të “godiste” e të binte në sy? Si do të ujdiseshin pjesët, për të dhënë me një shikim idenë e shpalljes së Pavarësisë nga Ismail Qemali? Vallë, a do të duket e do lexohet deklarata dhe firmat e delegatëve? Po shtiza e flamurit 100 m e lartë, (përmasat të zvogëluara), ç’përshtypje do të bënte?

E dija se qëndrimi aty në kafe do të zgjaste pafund, dhe tema e bisedës do të ishte po një, ndaj për të ndërruar vend, i thashë të bëjmë një shëtitje, tani që ishte më i qetë. E pëlqeu mendimin. U ngrit menjëherë duke më thënë:

– Dua të shikoj bustin e Nënë Terezës. Ka vite që nuk kam ardhur në Tiranë dhe nuk e kam parë. Është një temë që e njoh mjaft mirë, pasi e kam  punuar disa herë portretin e Nënë Terezës në pikturë dhe bust. Disa prej tyre janë vendosur në disa institucione në Kanada. E pashë përmendoren në aeroport, po kjo e Tiranës më intereson më shumë, besoj se do të jetë e bukur. Me këto fjalë, u nisëm drejt sheshit “Nënë Tereza”. Koha ishte plot diell. Ndaj vëllai, gjithë qejf po i gëzohej kësaj dite kaq të bukur duke thënë: “Në Kanada i ftohti është tepër i ashpër, edhe diellin e kemi me “recetë”. Ishte në humor, ndaj nuk pushonte së foluri. Kujtonte vizitën e parë në Kosovë, një vit më parë, udhëtimin nëpër Shqipëri, madhështinë e kalasë së Beratit, “magjinë” e Butrinit dhe bukurinë e bregdetit jonian. Kur u afruam pranë sheshit, se ç’i shkrepi të pyesë një kalimtar. Dukej si zyrtar, pasi mbante në dorë një çantë.

– Të lutem, më trego ku ndodhet “Nënë Tereza”! Qytetari na vështroi pak me habi, e, si i zënë ngushtë, na u përgjigj:

– Sheshi, ky këtu para jush është. Këtë e di mirë se shpesh mblidhemi për mitingje, por busti. Shikoni se do ta gjeni, pasi këtej rrotull është. Unë për vete nuk e kam parë. – Dhe u largua me të shpejtë si i zënë në faj.

Ndjeva se vëllait iu prish qejfi. – “Ç’do me thënë këtej rrotull është, – mërmëriti me vete. Me siguri nuk e priste një përgjigje të tillë për Nënë Terezën, shenjtoren e ndritur që ka nxjerrë kombi shqiptar. I iku e qeshura. Nuk foli edhe kur u ngjitëm dhe u ndodhëm para bustit të saj, vendosur në krah të godinës së Universitetit Shtetëror të Tiranës. E kundroi nga të gjitha anët. I erdhi rrotull. E preku duke i ledhatuar këmbën e dalë nga mantel i gjatë i bronztë. Ai që është pasionant pas fotografisë, aq më shumë në këtë rast, më kot shtrëngonte në dorë aparatin fotografik. Çuditërisht, nuk bëri asnjë shkrepje. Nuk bëri asnjë koment për cilësitë artistike. Për momentin, këto vlera e kishin humbur rëndësinë. Qëndroi gjatë para saj, sikur bisedonte, duke i thënë: “Moj nënë e madhe, nënë e gjithë botës, ku të paskan lënë”! Kur zbritëm përsëri tek sheshi, vetëm kaq më tha:

– Prisja ta shikoja bustin në qendër të sheshit. Aty ku mund ta shikojnë të gjithë, e në këmbët e saj të kishte vetëm tufa me lule. Po të mos ishe ti, zor se mund ta gjeja, e do të sorollatesha mjaft kohë. Habitem pse i kanë lënë të ndarë veç e veç, bustin dhe emrin e sheshit. Në gjithë këtë hapësirë nuk paska një copë vend për të, po e kanë degdisur aty ku nuk e gjen dot njeri. Duket sikur qëllimisht e kanë vendosur e lënë aty. Më vjen keq! – Nuk i fola fare. Ç’t’i thosha? Edhe vetë isha në një mendje me të. Fjalët kishin shteruar.

Për ta ilustruar shkrimin, jo më larg se ditën e shtunë më 15.09.2012, shkova t’i bëj një fotografi bustit të Nënë Terezës. Këtë herë shpresoja të gjeja lule në këmbët e saj, qofshin edhe të vyshkura, pasi, para pak ditësh, u përkujtua pesëmbëdhjetë vjetori i vdekjes. Shtatorja qëndronte e heshtur, sikur mëshironte botën dhe vetveten. Lule, dhe as mbetej lulesh nuk kishte. Çudi! S’ma merr mendja se punëtoret do të kenë qenë kaq të serta e të shpejta, sa t’i heqin lulet edhe pa u tharë mirë. Do të isha i lumtur të gaboja, po këtu tek busti, as ka shkelur këmbë njeriu nga drejtuesit e institucioneve të Tiranës. Pakënaqësia më shtyn të them: Mirë punonjësve të bashkisë nuk u ra në mend, se kanë “punë të mëdha”, po drejtuesve të universitetit dhe studentëve që e kanë në oborrin e vet, ç’mund t’u thuash? Veç një pyetje më rëndon e nuk i jap dot përgjigje: Ç’vlerë kanë takimet nëpër salla, ku flasim e dëgjojmë veç vetë? Përse është ngritur e kujt i shërben busti i shenjtores sonë? Kush duhet të kujdeset për të, të paktën në ditë të shënuara përkujtimore? Kësaj i thonë të nënçmosh vetveten dhe vlerat e kombit tënd. Ç’emër mund t’i vëmë kësaj “harrese”??

Pakujdesia, në të tilla raste, kthehet në mosdashje dhe gabimi në faj. / Nga Kadri Tarelli

Categories
Personazhe

Nënë Tereza

Nënë Tereza (1910 – 1997)

NënëTereza

Ishte fëmija i tretë i prindërve Kolë Bojaxhiu (Nikollë Bojaxhiu) me origjinë nga Mirdita dhe Drane Bojaxhiu (mbiemri i vajzërisë Barnaj) nga Novo Sella e Gjakovës. Lindi Nënë Tereza në Shkup, me datë 26 gusht 1910. Një ditë pas lindjes u pagëzua në kishën e Zemrës së Krishtit nga famulltari i atëhershëm Dom Zef Ramaj. Kola dhe Drania kishin 5 fëmijë, dy u vdiqën në fëmininë e hershme. Frikë të madhe kishte nënë Drania mos Gonxhja i vdiste menjëherë pas lindjes, sepse me trup dukej e dobët dhe shëndetligë.

Nënë Tereza kishte një vëlla dhe një motër. Vëllai quhej Lazër Bojaxhiu dhe studioi në Grac të Austrisë në Akademinë Ushtarake, por për shkaqe politike emigroi qysh herët në Itali. Kurse motra quhej Age Bojaxhiu.

Babai i saj merrej me tregti dhe mblidhte në shtëpinë e tij artistë dhe patriotë shqiptarë. Mësimet e para i bëri në një shkollë shqipe në Shkup, ndërsa gjimnazin, po në atë qytet, në gjuhën serbo-kroate. Pasionet e saj të rinisë ishin tre: të bëhej mësuese, të shkruante dhe të recitonte poezi, të kompozonte dhe të luante muzikë. Emrin Tereza e mori kur ishte 18 vjeçe dhe u dorëzua murgeshë.

Nënë Tereza u largua nga me 26 shtator 1928 nga Shkupi në drejtim të Dublinit, Irlandë. Prej kësaj dite, nënë, bijë e motër nuk do të shiheshin më kurrë. Më 12 shtator 1928, Gonxhja kishte shkruar këtë letër drejtuar tezes së saj: “Shkup 12. 09. 28 E dashtuna Tezja Lis! Më 26 t’kti mujit po nisem prej Shkupit. S’po muj mos me ju shkrue dy tri reshta tuj da prej jush. Lamtumir; e dishroj qi Zoti ju nep shka tju dishron zemra. Pritni t’faluna ma t’përzemerta Gonxhja”.

Ky ishte momenti kur ajo u nda përfundimisht me familjen dhe vetëm pas 30 vitesh, do të takohej me të vëllanë, Lazrin. Kurse nëna Drania dhe motra Age, shkuan në “atdhe”, në Shqipëri, qysh para Luftës së Dytë Botërore.

Moter Tereza u vendos ne Kalkuta (Indi) ku fillimisht u be mesuese dhe shume shpejt drejtore e shkolles se vajzave. Nënë Tereza e Kalkutes e quajten kur themeloi urdhrin “Misionaret e Dashurise” (1951) per t’u sherbyer me te varferve dhe me te pashpreseve te Kalkutes, Indise dhe gjithe planetit. Në vitin 1979, kur mori çmimin Nobel per Paqe, e gjithe bota mesoi se Nënë Tereza ishte shqiptare. Por Shqiperia heshte. Republika Popullore Socialiste e Shqiperise nuk i kishte dhene vize nobelistes se ardhshme as sa për të parë nënen e saj qe jetonte në Tirane, as per te marre pjese ne varrimin e saj me 1974, as… për të parë varrin. Nënë Tereza Madje kete vize nuk ia dhane as kur fama e saj kishte marre dhene ne te kater anet e botes deri ne fillim te viteve ’90. Shqiptarja trupvogel ishte kthyer ne nje legjende te gjalle. Ajo ishte nënë kujdestare e 7.500 femijeve ne 60 shkolla, ishte Nënë qe mjekonte 960 000 te semure ne 213 dispanseri, ishte e vetmja në bote qe trajtonte 47 000 viktima te lebrozes ne 54 klinika, kujdesej per 3.400 pleq te braktisur e te lene rrugeve, ne 20 shtepi pleqsh, kishte biresuar 160 femije ilegjitim e bonjake. Keto jane shifrat e mesit te viteve ’80. Deri sa Nënë Tereza ishte gjalle dhe sot e kesaj dite shifrat kane ndryshuar shumë.

Shtëpia e Nënë TerezaNënë Tereza nuk qe ndonjë perëndeshë dhe me të mund të fliste çdonjëri. Madje ajo kishte edhe adresë të saktë: një godinë ngjyrë hiri në Bose Road, të ndërtuar rishtas në një lagje të zhurmëshme dhe çjerrëse, të stërmbushur me njerëz, e cila vlonte nga çajbërësit, shitësit dhe tregtarë të tjerë të pjesëve më të ndryshme këmbyese si dhe lëngështrydhësit. Këtu, mu në qendër të Kalkutës shtrihej Shtabi i Përgjithshëm i Rregullit, “Shtëpia e Nënës“, pranë portës të së cilës qe vendosur një tabelë druri ku shkruante: “Mother Teresa”.

Categories
Argëtim

Nënë Tereza, statuja me armë në Miami

Po sikur nënë Tereza të kishte qenë një nismëtare lufte në vend të një misionareje? Po sikur Gandi të “mbillte” dhunë në vend të inspironte të drejtat civile të individëve? Janë këto disa nga pyetjet e ngritura në ekzibicionin me monumente në Bayfront Park, USA, me titull : “War to War”.

Aty gjenden figura të rëndësishme historike sikurse tregohen në foto, por edhe artistë të ndryshëm. Të gjithë kanë një pozë me një armë zjarri. Luftë në vend të paqes, po sikur të ishte ndryshe? Shikoni fotot: